Girolamo Frescobaldi (1583-1643)

 

 

Voor een uitgebreid overzicht van ‘Frescobaldi`s’ tijd wordt verwezen naar het overzicht zoals reeds verschenen bij Buxtehude.

 

            RENAISSANCE

                                                                         BAROK

1580

1590

1600

1610

1620

1630

1640

 

                       in  Ferrara

 in  Rome met tussendoor verblijf in Brussel en Mantua

  Florence

          Rome

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Over de geboortedatum van Girolamo Frescobaldi wordt nog steeds gediscussieerd: vroeger werd 9 september aangehouden, maar tegenwoordig houden de Engelse Wikipedia en The New Grove het op 13 of 15 september. Wellicht was zijn vader Filippo organist, maar hij was zeker een welgestelde burger (‘illustrissimus’) van Ferrara, waar Girolamo in 1583 ter wereld kwam. De componist Luzzasco Luzzaschi die organist was aan het hof van Alfonso II d`Este, was peetvader van een van Filippo`s kinderen. Ook Monteverdi, Dowland , Lassus en Gesualdo bezochten het hof van Ferrara.

Girolamo, die door eigentijdse bronnen wordt omschreven als ‘wonderkind’ studeerde bij Luzzasco en waarschijnlijk was hij op 14 jarige leeftijd (1597) al organist van de Accademia della Morte te Ferrara, na Luzzaschi en Ercole Pasquini (1560- 1619).

 

https://lh3.googleusercontent.com/rAo0FvDpuTvyF-DMzOioBWvtFRcFaVqvBdHz8nPqt_lW1_3b0v-Cqa0efGKh5PrdNCaInLI=s85

https://lh3.googleusercontent.com/7tdAeejd_t4MXzedptqsSaJOv9L-5XmElPO79Byouu44EXu7ujAKbU-CEFvrm9xd90STKg=s85

https://lh3.googleusercontent.com/VOr_0KiU75rMHinTO8R9q1grMU2R4DRvEWF3nlMtinDnXoNqA7lCh-WJSPEPucq9jH2v=s111

https://lh3.googleusercontent.com/kOtoF9SASfIM2mgSUWrSG51LvbWZkNmkcO32_8OziG9VpkiwAxZj26Txjt5yHTnUJw9K1Q=s85

https://lh3.googleusercontent.com/KFtSF9W31mL9_Xak5nhi6SUybD_ZXQrPi8LCxkl89WK0kUC4sygflZGQvYlwDzrBkoqW6oc=s85

https://lh3.googleusercontent.com/cB2sSjFx9YOLFntko06RxtzFFI4QQUFqg4p2mvLNsvbKZlfYXNWY4J9nI_0WFLP5hgP71A=s114

https://lh3.googleusercontent.com/vFfEQm3LrBWq9Tcn9cip1f54bRe2d_AwWOwUSvnnu-j2BF7q11vUMk8Xz2uURsTGC81jag=s85

https://lh3.googleusercontent.com/Ox7UhGOSq8WWLKWmTjAKAIM4f3nJK3jh3ZLiRjfeDziSNCbVKAN-8f2PR8ogthTz2rxQAQ=s85

Gedenkplaat op geboortehuis

G. Frescobaldi

Girolamo

Frescobaldi

Ferrara, Frescobaldi`s

geboorteplaats

Luzzasco Luzzaschi

(1545- 1607)

Alfonso II

d`Este

(1533-1597)

Accademia di S Cecilia te Rome

(opgericht 1585)

Guido

Bentivoglio

(1577-1644)

Familiewapen van de Bentivoglio`s

 

Periode 1604- 1615:

Wellicht in 1601 al vertrok Frescobaldi -samen met Luzzaschi- naar Rome waar hij in 1604 gekozen werd in de Accademia di S Cecilia (1). Zeker is dat hij begin 1607 organist (‘Girolamo Organista’) werd van de Santa Maria in Trastevere. Hij was ook in dienst van Guido Bentivoglio, de aartsbisschop van Rhodos, en trok –toen deze in juni tot nuntius in Vlaanderen werd benoemd- met hem mee naar Brussel. Frescobaldi bezocht daarnaast Antwerpen en publiceerde in 1608 een madrigaalboek.

Op 21 juli van hetzelfde jaar werd hij benoemd tot organist van de Cappella Giulia (2) van de Basilica S. Pietro te Rome als opvolger van Ercole Pasquini. Hij bleef echter in Vlaanderen en keerde pas –na een lange stop in Milaan ten behoeve van de uitgave van zijn (klavecimbel) Fantasie- op 29 oktober in Rome terug. Hij behield de functie in de S. Pietro tot zijn dood, maar bespeelde daarnaast, onder andere, ook de klavecimbels van verschillende prominente kardinalen. 

Frescobaldi verbleef een tijdje in de residentie van Guido`s broer, Enzo Bentivoglio, die in 1608 was benoemd tot ambassadeur van Ferrara in Rome. Volgens een brief in het Archivio Bentivoglio probeerde Enzio in 1609 een van Caccini`s dochters naar Rome te krijgen om met Frescobaldi te trouwen (en wellicht deel te laten maken van zijn eigen groep vrouwelijke zangers), maar Caccini kwam hierop met een tegenvoorstel: een huwelijk van Frescobaldi met zijn dochter en een baan voor beiden aan het hof van Florence met een hoog salaris en weinig verplichtingen! Het aanbod werd afgeslagen en Girolamo moest hierna zijn heil elders zoeken.

Vanaf ca. 1612 kwam hij in dienst van kardinaal Pietro Aldobrandini, een van de rijkste en belangrijkste kardinalen toen. Op 18 februari 1613 trouwde hij met Orsola Travaglini (Orsola del Pino), de moeder van zijn –onwettige- eerste zoon Francesco, geboren op 29 mei 1612 en van zijn onwettige dochter Maddalena, geboren op 22 juli 1613. Hoe het precies zit met deze vreemde tijdsvolgorde is onduidelijk, maar wellicht had Girolamo in 1612 nog niet genoeg geld om te trouwen. Verder kreeg het echtpaar nog op 8 november 1614 Domenico, wiens peetvader kardinaal Ginnasi was en die priester, dichter en kunstverzamelaar werd, Stefano (1616/7) en in september 1619 Caterina.

 

In oktober 1614 werd Frescobaldi benaderd door een agent van de Hertog van Mantua, Ferdinando I Gonzaga, met een heel goed aanbod. Hij stemde toe, maar toen hij in Mantua aankwam was de ontvangst er zo koel dat hij in april 1615 weer naar Rome terugkeerde. Twee edities van zijn eerste boek met toccatas en een boek met ricercars en canzonas verschenen in 1615. Naast zijn werkzaamheden in de Basilica en bij Aldobrandini nam hij ook leerlingen aan en werkte af en toe in andere kerken.

 

https://lh3.googleusercontent.com/eV8VeWnRxahEbG7RJF7ZUA01po_0F-ChNe1s8V6g9JfkEslmpiwCER5HSiOysUgvexi-=s128

https://lh3.googleusercontent.com/kbQ6vcA4S1y18Lrh6bgFIvqhZbnU9k89dqyAcXBEHYek-cRYu02QNp9EIYUbQJiL4tmniA=s85

https://lh3.googleusercontent.com/XZf-xWrYZR62akNwctISRqsbcPqfXdkoBH7vFpsYrzft7G1oeKCsH1bTjUQzuwrqQ57PcQ=s85

https://lh3.googleusercontent.com/cvIomij0k-yqz6hzCmjojJFjAHOwGZNapN4-y6MIklPJGikgqdo3-W45feYhHB9vcyh6=s85

https://lh3.googleusercontent.com/DuQIiGtLCxpEhQtBDCihvI5AhHlViic13rGDbDTiO83yXJjJN636M4L1atzWmB5lJGCNBA=s85

https://lh3.googleusercontent.com/J9IkS0K2S_IopOmo5r2vsmU90wNYsDsfXilyTdRdx9WupHaIqT_47YCwwAUdFBLlICmJomU=s85

https://lh3.googleusercontent.com/UmFcJCDQGCSC4L5aQ44iMrXu9D2qny-gI_IrnttLQjEYND5OPO2BKgIsAGgZhbAslD0nWA=s85

https://lh3.googleusercontent.com/5PwXXrzNoNHo-ye0tO2-TcMC5FsgiHFvy-yQHpXJvHtWuWqw7i4ARUj7V1JwkigxoLMa=s85

Cappella Giulia van de St. Pieter (San Pietro) te Rome

Pietro Aldobrandini

Ferdinando I

Gonzaga

Ferdinando II de` Medici

Baptisterium San Giovanni Florence

Francesco Barberini

Johannes Kapsberger

Antonio

Barberini

 

1616- 1628 en 1629- 1643:

De periode van 1616- 1628 verliep vrij rustig en was zeer productief: een tweede versie van zijn eerste toccata boek (1615-6), ricercars en canzonas (1615), cappricios (1624) en een tweede toccata boek (1627) verscheen. In november 1628 kreeg hij van de St. Pieter toestemming om Rome te verlaten en in dienst te treden van de groothertog van Toscane, Ferdinando II de` Medici.

Hij werd er uitstekend betaald en vervulde een jaar lang de functie van organist van het Baptisterium San Giovanni. Frescobaldi bleef tot april 1634 in Florence, een periode waarin, onder andere, in 1630 twee aria – boeken vooral voor solostem (Arie musicali) verschenen (3). Er is verder vrij weinig bekend over de periode van zijn verblijf in Florence.

 

Waarom hij precies terugkeerde naar Rome is nog onduidelijk, wellicht op uitdrukkelijk verzoek van de machtige familie Barberini. Frescobaldi werkte (nog steeds) in de St. Pieter, maar kwam daarnaast in dienst van kardinaal Francesco Barberini, bij wie ook de luitist Johannes Kapsberger werkzaam was. In 1635 publiceerde hij zijn Fioro musicali en herdrukken van oudere collecties in 1637. In 1635 of 1637 ontving hij een pensioen van kardinaal Antonio Barberini. Verder is nog bekend dat Froberger in 1637 toestemming kreeg zijn post aan het Hof van Wenen te verlaten om (tot 1641) bij Frescobaldi te gaan studeren. Van de jaren 1637-1643 is eigenlijk niets bekend over zijn leven of muziekstijl. Hij stierf op 1 maart 1643 na een ziekte van tien dagen en werd begraven in de Santi Apostoli, waar hij de laatste negen jaar vlak bij had gewoond. Zijn Requiem werd gezongen door de meest beroemde musici in Rome. Zijn graftombe verdween tijdens een restauratie van de kerk eind 18de eeuw. Momenteel is er een gedenkplaat en een graf met Frescobaldi`s naam in de kerk.

 

https://lh3.googleusercontent.com/b7mhXlBd1OIZtpS2Mo-ZPKxtMwdTQ3SBIgRqjsoKOMJoja9oqxs9NcRBz5hhtM7aWDAzYw=s85

https://lh3.googleusercontent.com/FZ5qpvZ5qitUmoHZQ12XzkgqPYC2L54cH2dEggfC_ukwWyG2GN7ILcPPZ0zvA9HMkZl6=s85

https://lh3.googleusercontent.com/WqqmWyW7_rQ6nbOa7rLOpLhQtZQP4X_8K9Z6e0Lb3z_NUPR17bx6ASYgsBVlwEVpu0pAs3I=s85

https://lh3.googleusercontent.com/1pIexDqgvHzZKhebQAyGOyTdkv8olJ8VD2WMLpJBxscPcWeEFcrvSVv3rgNSmeMZk8d1Yg=s85

https://lh3.googleusercontent.com/9useV7tD_gOlurEMoR352tnP70ei-ejcQSHQ-N-SP6smO-S2lvPeuoKOeiwrX8PdU2CEuw=s85

https://lh3.googleusercontent.com/x87XvwA4Lpq5GUZJbkHGPHSOi5mpqjNmSJzVdg6huGL_7sgvIOeOvU3KH0_tyhmUWl7fYA=s85

https://lh3.googleusercontent.com/6cnD2sNRVfzq0CsWh7_9TRxxsV_Ftu0ebjak3zSlX6jOCrOSWlUbHLtYCS5qwZA98YYpIPY=s114

https://lh3.googleusercontent.com/M22Q0orie2fBES83X45ZoXaPltYlEoWOT7Z6e_azmdcS1cR1ozGH3OXkyFBgLaZ7Y9rLAys=s143

Carlo Gesualdo

(1566- 1613)

B. Pasquini

(1637-1710)

Johann Froberger (1616-1667)

Henry Purcell

(1659- 1695)

Johann Pachelbel

(1653- 1706)

Johann S. Bach

(1685- 1750)

Graf  Frescobaldiin de kerk

en gedenkplaat

 

Frescobaldi`s werken en zijn ‘postume’ invloed:

Frecobaldi`s madrigalen uit 1607/8, wellicht in Brussel gecomponeerd, weerspiegelen de stijl van Ferrara, door Luzzaschi gesticht en voortgezet door Fontanelli en (de Napolitaan) Gesualdo: meer de nadruk op polyfonie dan op homofonie, voortdurende verschuivende tekst met veel cadenzen en snel opeenvolgende imitaties van snelle ritmische figuren en -in duidelijke tegenstelling tot de madrigalen van Marenzio en Monteverdi- zonder duidelijke apart functionerende baslijn. Dat Frescobaldi over het algemeen minder dissonantie gebruikte, is vermoedelijk toe te schrijven aan zijn ‘Romeinse’ jaren.

Vanaf 1614 was hij vooral beroemd als uitvoerder op orgel en klavecimbel en daarnaast componeerde hij, vrij ‘conservatief’.

De New Grove beschrijft zijn instrumentele werken uit de periode 1624- 1627 als werken van ‘volle rijpheid’, maar betitelt de (Florentijnse) Arie musicali daarentegen als ‘anachronistisch’.

In 1635 publiceerde hij de Fiori musicali, zijn enige compositie geheel gewijd aan kerkmuziek en zijn laatste bundel met compleet nieuwe stukken in allerlei genres, zoals orgel- improvisaties op een gezongen Gregoriaanse cantus firmus. In zijn laatste werk, Cento partite sopra passacaglia, combineerde hij verschillende stukken die aanvankelijk ‘onafhankelijk’ geschreven waren.

 

Vriend en vijand erkennen Frescobaldi`s meesterschap op orgel en klavecimbel: hij bracht, zeker na 1628, emotie (affetti) in het spel en vernieuwing (o.a. contrasterende tempi).

Ook na zijn dood had zijn werk nog veel invloed en Bernardo Pasquini maakte hem tot een ‘pedagogische autoriteit’. Zijn belangrijkste leerling was Johann Jakob Froberger en, net als dat van Frescobaldi, werd diens werk nog in de 18de eeuw bestudeerd. 

Buiten Italië beïnvloedde Frescobaldi Henry Purcell,  Johann Pachelbel én Johann Sebastian Bach. Van deze laatste is bekend dat hij een aantal werken van Frescobaldi bezat, waaronder een kopie van diens Fiori musicali, welke hij in 1714 in Weimar uitvoerde.

 

https://lh3.googleusercontent.com/iRHtI-ZPcZb--Nyn3l4VsZ16b6sHr6hCVuvnv1uD9e_jyCzafh8YD_Sg4a02fTJkeMR9tQ=s113

https://lh3.googleusercontent.com/PyIxs1rB7_dKEnL5TPhrrPaHewndT7c7AZ_gn1cMsdRjUHlY3VzzyBF7LdxzFY6aUi8cjw=s85

https://lh3.googleusercontent.com/5v7WK2JX-uJsIpxPlvyk1Hfji-7qGmzI7UojirmSe8TZZtpRLStRdvxIH92V6xI0AFi_8A=s85

https://lh3.googleusercontent.com/MkdC3og_hupOiRKN0xUzPo6aDqHz1Xhy-DpntiQAWmyQrLEUshzI3r_lMWhY8H5X_MDJBA=s141

https://lh3.googleusercontent.com/YO-FW6DVhifDklbU6vktRncRIJC_Vla-L2DhkyjtAib-dQuzYpjrQIPwiJYYpmq7tmNkyg=s85

https://lh3.googleusercontent.com/TEiR9obXpEb9y4-TBdCu1JOFEmz9G7mE7MPajrsDod79kjIelmqwyJBS7hhgloTH7ImrrQ=s85

https://lh3.googleusercontent.com/2YcntNxU3XcRSEJwUWt4TDKqSIvennbJAP0ux597dT1I7jM15LXeauYy4Fqrsg0bJMSBYw=s85

https://lh3.googleusercontent.com/WzHc0FXk4-nYF0ve1JuWRRXpAM6FMUWpARqXRCu7GXYbM5eAehHDWRMsbw6Xw1tcK9MWvA=s85

Het conservatorium

G. Frescobaldi

in Ferrara (1870

opgericht)

Il primo libro di Toccate

Toccate e Partite II

‘Toccata nona’

Aria detta la frescobaldi

 

Fiori musicali

Canzoni Roma

1628 (versie A)

Canzoni

Versie B

 

Venetia

1634 (versie C)

 

Erg prettig (op bijvoorbeeld blokfluit: sopraan of tenor) uit te voeren zijn de Canzoni per Canto solo. De uitgave van Doblinger met 5 Canzoni (DM 87) is gebaseerd op drie –onderling verschillende- uitgaven van Frescobaldi`s (enige/ of als enige bewaard gebleven) Canzoni voor verschillende instrumenten, daterend uit 1628 (Roma- Gio Battista Robletti), 1628 (Roma- Paolo Masotti) en 1634 (Venetia- Alessandro Vincenti). De Doblinger uitgave is een ‘mix’ van deze drie versies (A, B en C). Versie B noemt de namen van de canzoni II, III, IV en V: Canzona prima detta la Bonvisia, Canzona seconda detta la Bernardinia, Canzona terza detta la Lucchesina en Canzona terza (= moet zijn quarta) detta la Donatina.

 

Aan deze tekst is voor het laatst gewerkt op 6 december 2017

 

Noten:

(1): je kon ook lid zijn van S. Cecilia indien beroemd en wonend buiten Rome; voor de datum 1601 zie The New Grove

(2): ‘This choir, in contrast to the Cappella Sistina choir, performed with instruments’. zie: Anthology for Music in Western Civilization, Timothy J. Roden Craig Wright, Bryan R. Simms: Volume I: Media Update:  p. 438.

(3): These two volumes utilize keyboard pairs, the romanesca/ruggiero and the ciaconna/passacaglia, within the vocal mode.

Bronnen:

Geschreven:

Frederick Hammond, Girolamo Frescobaldi, A Guide to Research, Garland Publishing, New York& London 1988- Dit boek geeft per jaar de gegevens uit de bronnen m.b.t. Frescobaldi c.s., maar is verder ‘onleesbaar’.

Frank Dobbins, Girolamo Frescobaldi, in: The New Grove Dictionary of Music & Musicians, London 1980

 

Websites:

http://frescobaldi.music.duke.edu/home.php?-link=Home

 

Terug naar de pagina ‘Muziek