ALESSANDRO GRANDI (ca.1575/ 1580- 1630)

 

Omdat er heel weinig echt bekend is aangaande het leven van Alessandro Grandi, wordt er al jaren gespeculeerd over zijn geboortedatum en geboorteplaats:

Volgens de gegevens op de Engelse Wikipedia, die weer ontleend zijn aan werk vanJeffrey Kurtzman uit 2015, is Alessandro geboren in het jaar 1590 in VenetiŽ.De Duitse Wikipedia versie geeft rond 1586 aan en weet geen geboorteplaats. De Franse Wikipedia volgt The New Grove gegevens: hij zou geboren zijn tussen 1575 en 1580 in Ferrara, waarbij wordt vermeld dat sommige bronnen zeggen dat Alessandro werd geboren op SiciliŽ.

Dit laatste gegeven is afkomstig van de Siciliaanse priester en historicus Antonio Mongitore (1663-1743), die veel werken over de geschiedenis van SiciliŽ schreef.

 

 

 

 

†††††††††††††††††† ItaliŽ17de eeuw

Noord-ItaliŽ met Ferrara, VenetiŽen Bergamo

 

 

Volgens de musicoloog Denis Arnold (1) is deze Alessandro (van Mongitore dus) echter een later levende componist met dezelfde naam. Ook The New Grove geeft dat aan en verschaft de jaartallen 1638- 1697 bij deze latere Alessandro, maar met de geboorteplaats RiminiÖ..toch wel een eind uit de buurt van SiciliŽ. Kortom: verwarring alom!

Alessandro bracht de eerste twintig jaar van zijn leven dus (wellicht) door in Ferrara. Waarschijnlijk studeerde hij -zoals ook The New Grove vermeldt- bij Giovanni Gabrieli in VenetiŽ, een conclusie op grond van zijn vroege stijl kenmerken. Dat is vermoedelijk ook de reden dat Kurtzman hem in VenetiŽ het eerste deel van zijn leven laat doorbrengen. Voor mijn verdere twijfel aangaande Alessandro`s geboortedatum en langdurig verblijftijdens zijn jeugd in VenetiŽ, verwijs ik naar noot 2.

Voor Gabrieli waren twee zaken erg belangrijk: het contrapunt (leer van de meerstemmigheid) en het 'omzetten' van tekst in aansprekende muziek, waarbij hij gebruik maakte van de cori spezzati-techniek: twee (of meer) tegenover elkaar opgestelde ensembles van zangers en instrumentalisten.

In 1597 werd Alessandro benoemd tot maestro di cappella van de Accademia della Morte in Ferrara, een genootschap van leken.

Omdat deze benoeming opgetekend staat, lijkt me een geboortedatum in 1590 te VenetiŽ vrij onwaarschijnlijk: Alessandro zou dan ten tijde van zijn eerste benoeming in 1597 pas zeven jaar oud zijn! Ook 1586 klinkt in dit kader niet heel plausibel als geboortejaar.

In 1610 kreeg hij dezelfde functie bij een ander genootschap in Ferrara, de Accademia dello Spirito Santo en hij begon nu met de publicatie van een serie motettenboeken, met name voor twee en vier stemmen en orgel. Van 1615- 1617 was hij in Ferrara kapelmeester van de kathedraal.

Alessandro Grandi

Giovanni Gabrieli

Ferrara Accademia della Morte

††††††† VenetiŽ: San Marco

Claudio Monteverdi

Bergamo: S. Maria Maggiore

2de Motettenboek, gedrukt in VenetiŽ;

A. werkte toen in Bargamo

 

In 1617 werd hij in VenetiŽ benoemd tot zanger bij de San Marco, tegen een salaris van 80 ducaten. Claudio Monteverdi was daar op dat moment koorleider. In 1618 werd Alessandro zangleraar aan het seminarie van de Doge en in 1620 werd hij Monteverdi`s assistent. Monteverdi schreef toen grootschalige muziekwerken voor de San Marco, terwijl Alessandro Ďmonodistí werd.

In 1627 werd hij kapelmeester in Bergamo aan de S. Maria Maggiore, waar hij een goed inkomen en een eigen koor kreeg en zo een nieuwe muziektraditie kon opbouwen. Hij kon nu zelf grootschalige werken componeren. Bij een hernieuwd bezoek aan VenetiŽ heeft hij wellichtHeinrich SchŁtz ontmoet, die daar toen in 1628 voor de tweede keer was en die Monteverdi wilde ontmoeten (3).

Alessandro zou redelijk tevreden geweest zijn met zijn goede Ďprovincialeí positie in Bergamo, met name omdat de kosten van levensonderhoud daar veel lager waren en hij in die tijd, volgens bronnen, een grote familie had. In 1630 publiceerde hij zijn zesde (en laatste) verzameling motetten. Op het hoogtepunt van zijn carriŤre overleed hij aldaar, samen met zijn familie, in 1630 tijdens een pestepidemie.

De meeste muziek van Alessandro is vocaal met instrumentale begeleiding. Stilistisch lijkt zijn vroege muziek, zoals al gezegd,op die van Giovanni Gabrieli, met afwisselend korte passages van sterk contrasterende ritmes en textuur, maar Alessandro schreef in tegenstelling tot Gabrieli, meestal voor kleinere bezettingen. Het waren vaak motetten in concertato- stijl: sommige zijn duetten en trio's, een vernieuwing in het schrijven van motetten, die vaak voor meer stemmen waren. Voor enige van zijn composities werd, voor het eerst, het woord Ďcantateí (cantade) gebruikt. Hij schreef vocale polyfonie boven de basso continuo, terwijl de meeste componisten die de continuo gebruikten in de eerste decennia van de 17e eeuw, monodieŽn schreven, of meer homofone melodieŽn.

Alessandro experimenteerde met extreme emotionaliteit, met chromatiek en versieringen en schreef monodieŽn met instrumenten zoals violen en in een vorm met alleen herhalende delen voor instrumenten, een idee dat zou uitgroeien tot het ritornello.

Pas na 1620 schreef hij voor het eerst solo motetten: zo lang duurde het voor in de kerkmuziek de monodie geaccepteerd werd. Zijn enige bundel zonder violen werd gepubliceerd in 1621. Hij schreef vier solomotetten voor de Venetiaanse bloemlezing (Anthologie) Ghirlando sacra (1625), waar O quam tu pulchra es, er een van is.

Alessandro Grandi was een van de meest populaire componisten van zijn tijd. Zijn werken werden in heel ItaliŽ, Duitsland (via Schűtz o.a.) en de Lage Landen gepubliceerd en nog lang na zijn dood herdrukt. 

Hieronder heb ik een -chronologisch- lijstje gemaakt van Alessandro`s solo werken (alt/ mezzostem) met klavecimbel- of orgelbegeleiding. Het zijn meestal uitgavenmet bewerkingen uit latere tijd, waarvan de gedrukte muziek Ďmakkelijkí verkrijgbaar is. In The New Grove worden vele werken voor 1 stem gegeven, maar hiervan heb ik nog niet de juiste bladmuziek kunnen vinden. Duetten (SA) heb ik deze keer niet opgenomen, maar zijn makkelijk te vinden, ook qua uitgave.

 

Jaar:

Titel:

Stem:

Bewerking:

Uitgegeven in:

Ik zing:

1621

O Intemerata

Deus canticum novum

O dulce Nomen Jesus;

M

M

M

Lajos Rovatkay

In: Musica Italiana (17de en 18de eeuw), met uitgewerkte b.c.

 

1625

Cantabo Domino

Egredimini, filiae Sion

O quam tu pulchra es

A

M

A

Guillaume Calmier

Wim Looyestijn

Brian Marble

https://musescore.com/guigui/scores/1544551;

https://www.cpdl.org/wiki/index.php/Egredimini_(Alessandro_Grandi)

op CPDL staan vele bewerkingen van dit lied. Deze ligt goed voor alt.

 

X

X

Exaudi me domine

A

 

Transcriptie Renato Calcaterra op CPDL; met Ďlosseí b.c.

 

1626

Superbetta sei pur colta

 

M

(wereldlijke muziek)

Cantade et Arie a voce sola, Lib.III: voor Spaanse gitaar of klavecimbel

https://www.cpdl.org/wiki/images/c/c7/Gran-sup.pdf

 

 

 

Deze tekst is voor het laatst bijgewerkt op 1 november 2020

 

Noten:

(1). Zie het artikel van Denis Arnold, Alessandro Grandi, a Disciple of Monteverdi, in The Musical Quarterly, Volume 43, no. 2 (April 1957 (p.171-186)

(waarvan de eerste pagina ook op Internet te vinden is).

(2).Giovanni Gabrieli (1553/6 Ė 1612) werkte in 1578 in MŁnchen. Na de dood van Hertog Albrecht in 1579 vertrok hij -net als veel andere musici- wellicht. In 1584 is hij in ieder gevalin VenetiŽ geweest, waar hij aanvankelijk tijdelijk organist was van de San Marco. Toen zijn neef Andrea Gabrieli stierf in 1586,werd Giovanni de belangrijkste componist van ceremoniŽle muziek in de San Marco. Hij moest ook extra instrumentalisten en zangers aantrekken voor de uitvoeringen op belangrijke feestdagen. Om te concluderen dat Alessandro zijn jeugdjaren in VenetiŽ doorbracht in studiebij Giovanni Gabrieli , is na mijn opmerking over het m.i. onjuiste geboortejaar 1590 (en 1586), ook minder waarschijnlijk omdat Gabrieli tot 1586 zelf een Ďtrekkendí leven heeft geleid en pas rond 1586 in VenetiŽ echt settelde . Waarschijnlijker is dat Alessandro les van hem kreeg toen Giovanni zelf nog rondtrok of dat hij door hem werd ingehuurd als tijdelijke zanger. Alessandro zou ook nog bij Gabrieli in VenetiŽ hebben kunnen studeren ergens in de periode 1586- 1597

(3).Heinrich .Schűtz heeft bij Giovanni Gabrieli gestudeerd van 1609- 1612.In 1628 was hij weer in VenetiŽ , maar wanneer Alessandro en Schűtz elkaar precies hebben ontmoet, is mij onbekend..

 

Bronnen:

Gedrukte:

Artikel over Grandi van Jerome Roche in The New Grove Dictionary of Music & Musicians, London, 1980

Denis Arnold, Alessandro Grandi, a Disciple of Monteverdi, in The Musical Quarterly, Volume 43, no. 2 (April 1957 (p.171-186)

Websites:

https://en.wikipedia.org/wiki/Alessandro_Grandi

https://de.wikipedia.org/wiki/Alessandro_Grandi

https://fr.wikipedia.org/wiki/Alessandro_Grandi

https://en.wikipedia.org/wiki/Antonio_Mongitore

 

Terug naar de pagina Muziek