Constantijn Huygens sr. en de Internationale politiek

 

Dit artikel is geschreven met als directe aanleiding de Huygens tentoonstelling in de Grote Kerk in Den Haag, maar kwam daarnaast voort uit het bezig zijn met de reeds verschenen artikelen over de Verlichting van de 17de en 18de eeuw.

Voor een goed begrip van de periode waarin Constantijn Huygens sr. leefde – onze ‘Gouden Eeuw’- wordt aanbevolen:

1.      het hoofdstuk te lezen over de Verlichting van de 17de eeuw, met een overzicht van de verschillende godsdiensten en hun onderlinge strijd.

2.      de onderstaande politieke situatie in de verschillende landen te bestuderen. De familie Huygens en m.n. Constantijn sr. bekleedde gedurende lange tijd een aantal functies bij de familie’ Oranje. De –zeer vereenvoudigde-  Oranje- stamboom toont ook de verwantschap met het Engelse (Stuart) en Franse (Bourbon) koningshuis. Voor de overzichtelijkheid is niet te diep ingegaan op allerlei ‘details’ en zijn er geen noten toegevoegd. Voor een heel goed en vooral zeer leesbaar overzicht van de politieke situatie wordt verwezen naar het in 2016 verschenen boek van Luc Panhuysen: Oranje tegen de Zonnekoning.

 

Voor de biografie van Constantijn Huygens sr. kan men hier doorlinken.

 

HRR begin 16de eeuw

veroveringen frederik hendrik

Vrede van Munster landkaart

Vrede van Munster

bevolkingsverlies 30 j oorlog

Vrede van Westfalen

HRR begin 16de eeuw     

Veldtochten

Frederik Hendrik

  Vrede van Munster

   Vrede van Munster/ Westfalen

Bevolkingsverlies

Dertigjarige Oorlog              

Vrede van Westfalen

 

Hoofdstukindeling:

I.                   De ontwikkelingen in de Habsburgse gebieden Spanje, Oostenrijk en Duitsland (het HRR)

II.                De politiek in Engeland

III.             De politiek in Frankrijk

IV.             De politiek in Zweden

V.                De politiek in de Republiek

 

I.De ontwikkelingen in de Habsburgse gebieden Spanje, Oostenrijk en Duitsland (het HRR):

Om het verband tussen alle gebeurtenissen in de landen van West-Europa te begrijpen, dienen een aantal ontwikkelingen nauwkeuriger bekeken te worden, namelijk A. de 80-jarige en B. de 30-jarige oorlog:

 

A. De Nederlanden behoorden sinds eind 15de eeuw tot de Hausmacht (Stammlanden of Erflanden) van het Huis Habsburg, waar verder de Oostenrijkse Erflanden en onder keizer Karel V ook Spanje bij hoorde. Daarnaast was de keizer ook het hoofd van het Heilige Roomse Rijk (HRR) dat bestond uit een groot aantal semi- onafhankelijke gebieden. Voor deze functie werd hij gekozen door keurvorsten.

Met de Transactie van Augsburg van 1548 verkreeg Karel V een bijna onafhankelijke status voor de Nederlanden.

In 1555 werd het Habsburgse Rijk gesplitst: zijn zoon Filips II -gehuwd met Mary I van Engeland-  kreeg Spanje en de Nederlanden terwijl zijn broer Ferdinand I de Duitse gebieden kreeg, waar Ferdinand door zijn huwelijk ook Hongarije, inclusief Bohemen en Silezië, aan toe voegde.

Spanje: Filips zette in de Nederlanden de centralisatiepolitiek van zijn vader voort en voerde een strenge godsdienstpolitiek. Na de Beeldenstorm in 1566 stuurde hij de hertog van Alva om de centralisatie desnoods met geweld af te dwingen..het begin van de 80-jarige oorlog. Door de voortdurende oorlogen ontstond er een staatsbankroet en vervolgens muitten de Spaanse troepen vanwege achterstallige soldijbetaling. In de Nederlanden wonnen de opstandelingen o.l.v. Willem van Oranje terrein, maar door de benoeming van de hertog van Parma tot landsvoogd, keerde het tij en kwamen delen van de Zuidelijke Nederlanden weer onder Spaans gezag. In 1588 vormden de noordelijke gewesten de Republiek der Zeven Verenigde Provinciën.

Van 1609 tot 1621 was er een wapenstilstand -het Twaalfjarig Bestand. Spanje eiste dat de Nederlanders de handel op Azië zouden staken, de vrije vaart op Antwerpen zouden toestaan en de katholieken godsdienstvrijheid zouden geven. De Republiek wilde dat niet, maar was wel bereid, in ruil voor een wapenstilstand, de plannen voor een West-Indische Compagnie uit te stellen. Bij het bestand werd het Spaanse handelsembargo opgeheven en de Spaanse en Vlaamse kaapvaart opgeschort.

Bij de Vrede van Munster die een onderdeel was van de besprekingen – de Vrede van Westfalen- om een einde te maken aan de Dertigjarige Oorlog (1618-1648), werd de zelfstandigheid van de Republiek door Spanje erkend, maar Spanje behield de Zuidelijke Nederlanden. Achtereenvolgens regeerden in Spanje na Filips II nog de volgende Habsburgers:

Filips III (1598- 1621), gehuwd met Margaretha van Oostenrijk en vader van Anna van Oostenrijk, die trouwde met Lodewijk XIII van Frankrijk. Zij was koningin van Fr. van 1615 tot 1643; Filips IV (1621- 1665), vader van Maria Theresia van Oostenrijk, eerste echtgenote van Lodewijk XIV van Frankrijk; Maria Anna van Oostenrijk (1665- 1675), 2de vrouw van Filips IV en als laatste Karel II (1665- 1700). Omdat Karel II geen erfgenaam had aasden zowel Frankrijk als Oostenrijk, die beide even sterke aanspraken hadden, op de Spaanse troon. Karel II sprak zich echter in zijn testament uit voor de Franse pretendent, met als gevolg dat de Spaanse Successie- oorlog uitbrak (1700-1713. Men was veel te bang voor een te sterk Frans- Spaans blok in Europa. Zie voor het vervolg hiervan II, III en V.

 

B. De Dertigjarige Oorlog brak uit in de Duitse gebieden omdat de –katholieke- gekozen keizer van het HRR, Ferdinand II, zijn macht verder probeerde uit te breiden, het gebied wilde centraliseren en het protestantisme poogde te onderdrukken. Deze politiek bedreigde de protestantse Duitse vorsten: Bohemen kwam hierom in 1618 in opstand tegen de Oostenrijkse keizer, waarmee de 30-jarige oorlog ‘officieel’ begon.  In 1619 benoemde Bohemen Ferdinand van de Palts tot koning (‘Winterkoning’ 1619- 1620). Het katholieke Frankrijk gebruikte de onrust door mee te vechten aan ‘protestantse’ zijde om met hun katholieke Habsburgse rivalen af te rekenen. De Duitse vorsten en Frankrijk zochten voortdurend bondgenoten in het buitenland, zoals de Republiek en Gustaaf II Adolf van Zweden. De meeste gevechten vonden plaats op Duits grondgebied waar veel werd verwoest en grote slachtpartijen plaatsvonden.

Met de Vrede van Westfalen (1648) kwam een eind aan de macht van het HRR en werd de zelfstandigheid van de Duitse vorsten erkend en het recht om de godsdienst in hun eigen gebieden te bepalen. Zwitserland en de Republiek werden onafhankelijk en Zweden en Brandenburg kregen gebiedsuitbreiding en werden belangrijke staten. Frankrijk kreeg ‘Voor- Oostenrijk’ (o.a. Elzas en Lotharingen). Keizers van het HRR na 1648 waren: Ferdinand III (1637 – 1657) en Leopold I (1658- 1705). Leopold had geen zin in de Franse hetze tegen de Republiek, maar werd in 1672 gedwongen iets te doen en hij werd lid van een alliantie ter verdediging van de Republiek. Toen deze door toedoen van de keurvorst van Brandenburg uiteenviel, vormde hij een nieuwe alliantie met Spanje en enige Duitse prinsen. Het Duitse territorium was echter een zeer onsamenhangend gebied geworden. De keizer kon hierdoor moeilijk leiding geven, waardoor de vredesverdragen horend bij de Vrede van Nijmegen (1678- 79) in het voordeel van Frankrijk uitpakte. Uiteindelijk zagen Spanje en de keizer van het HRR zich verplicht de Franse macht te erkennen.

 

stamboom Habsburgers 3

        Stamboom der Habsburgers

Leopold I van Habsburg

Jacobus I

Charles I

Oliver Cromwell

Charles II

Jacobus II

Leopold I HRR

  Jacobus I

Karel I

Oliver Cromwell

         Karel II

Jacobus II

Karel II van Spanje

Karel X van Zweden

Karel XI van Zweden

Richelieu

 Mazarin

Lodewijk XIV

Karel II van Spanje

Karel X  van Zweden

Karel XI van Zweden

Kardinaal Richelieu

Kardinaal  Mazarin

Lodewijk XIV

 

 

II.De politiek in Engeland:

De protestantse koning Elisabeth I Tudor (koningin van 1558- 1603) steunde de Republiek in haar strijd tegen Spanje, maar haar opvolger Jacobus I Stuart, die in 1567 al koning van Schotland was geworden, zocht- hoewel zelf overtuigd protestant- in de buitenlandse politiek meestal aansluiting bij machtige katholieke vorsten. Hij streefde naar versteviging van de positie van de Anglicaanse staatskerk en hij botste regelmatig met het parlement omdat hij allerlei politieke beslissingen zelf wilde nemen en bepaalde belastinggelden in eigen zak wilde steken. Ook zijn opvolger Karel I regeerde absolutistisch, nam zonder goedkeuring van het parlement onpopulaire belastingmaatregelen en probeerde de Anglicaanse Kerk weer dichterbij de rooms-katholieke te brengen. Hij zocht steun bij de Republiek in zijn strijd tegen het parlement dat hij van 1629 tot 1640 opschortte. In 1642 begon de Engelse Burgeroorlog tussen zijn aanhangers en die van de puritein Oliver Cromwell en het parlement. Uiteindelijk werd Karel afgezet en onthoofd en volgde Cromwell hem op als dictatoriaal regerende Lord Protector.

 

In 1660 herstelde het parlement de monarchie en werd Karel II koning. Zijn hofleven werd een en al groot feest en hoewel hij niet anders dacht dan zijn voorvaders –absolutistisch en katholiek gezind- , moest hij om te overleven wel de rol van het parlement accepteren. Hij koos (net als zijn voorvaderen) de kant van Frankrijk tegen Spanje, maar door het optreden van de katholieke expansiegerichte Lodewijk XIV begon het Engelse parlement Karel`s buitenlandse politiek steeds meer te wantrouwen. Karel II verloor de Tweede Engelse Oorlog en viel samen met Lodewijk in 1672 de Republiek aan. Toen deze politiek mislukte, greep de protestantse meerderheid in het parlement in en dwong Karel in 1674 vrede te sluiten met de Republiek. Tot 1685 regeerde hij verder zonder het parlement te raadplegen en werd in 1685 opgevolgd door zijn openlijk katholieke broer Jacobus II. Deze wilde Engeland weer katholiek maken en toen zijn tweede, katholieke, vrouw een kind kreeg, zochten vooraanstaande protestanten in 1688 toenadering tot zijn schoonzoon Willem III (zie politiek in de Republiek).

Jacobus II probeerde met een inval in Ierland in 1689 alsnog zijn kroon te heroveren op Willem III en Mary, maar werd verslagen bij de Boyne, moest vluchten en leefde voortaan in ballingschap als gast van de Franse koning Lodewijk XIV op kasteel Saint-Germain-en-Laye. Dit kasteel bezat wel het mooiste theater van Frankrijk en er konden grote voorstellingen gegeven worden. Innocenzo Fede (ca. 1660 – ca. 1732) was hier Jacobus` maestro di cappella en hij verzorgde bijna dagelijks Italiaanse vocale en instrumentale muziek voor de verbannen Stuarts.

 

saint-germain-en l-aye

Versailles

Versailles 2

Paleis het Loo- oude

Paleid het Loo -nieuw

Paleid het Loo -nieuw.2

Saint-Germain-en-Laye

     Het paleis van Versailles van Lodewijk XIV

Willem III wilde na 1689 niet meer wonen op het (oude) Loo (=links), maar een paleis bezitten naar voorbeeld van Lodewijk XIV. Het nieuwe Loo werd gebouwd.

 

Willem III werd uiteindelijk erkend als koning van Engeland, maar hij overleed te vroeg om zijn ambities waar te maken. Hij werd opgevolgd door Anna, en toen deze kinderloos stierf, door Georg van Hannover (1714).

In de Spaanse successie-oorlog (1701- 1714) -zie ook de politiek in Frankrijk- behaalde Engeland bij de Vrede van Utrecht (1713) uiteindelijk de meeste winst: Gilbraltar bleef Engels. Als afsluiting van de Noord- Amerikaanse Queen Anne`s War (1702-1713) tussen Engeland en Frankrijk kreeg Engeland het monopolie op de slavenhandel in Zuid-Amerika en de Caribische eilanden en de beschikking over diverse –voormalige Frans- koloniale gebieden in (het huidige) Canada. Op het vasteland van Europa ontstond een zeker machtsevenwicht nu Frankrijk getemd was en Engeland kon voortaan haar gang gaan op de wereldzeeën: De eerste stap van ‘Britannia rule the waves’.

 

III.De politiek in Frankrijk:

Lodewijk XIII was nog minderjarig toen hij zijn –vermoorde- vader Hendrik IV opvolgde. Onder invloed van zijn eerste minister kardinaal Richelieu, regeerde hij als een absoluut vorst en na 1614 zonder parlement. Richelieu brak de machtspositie van de Hugenoten en hij en Lodewijk vonden dat de grenzen van Frankrijk moesten samenvallen met het vroegere Gallië en vanaf 1635 mengden ze zich  -naast financieel- nu ook militair in de Dertigjarige Oorlog tegen de Spaanse en Duitse Habsburgers. Samen met Frederik Hendrik wilde Lodewijk de Zuidelijke Nederlanden verdelen.

 

devolutie oorlog 2

     Lodewijk XIV oorlogen

rampjaar 1672  

       Negenjarige Oorlog

  Devolutie- oorlog

           De oorlogen van Lodewijk XIV

  De Hollandse oorlog/ het Rampjaar 1672

           De Negenjarige Oorlog 

 

Zijn opvolger Lodewijk XIV was bij zijn vaders dood in 1643 nog veel te jong en nam in 1661 pas zelf de regering op zich. Hij regeerde centralistisch en absolutistisch en herriep in 1685 het Edict van Nantes, waarna veel Hugenoten naar de Republiek vluchtten. Zijn minister Colbert verhoogde de invoerrechten tegen de Republiek. Lodewijk streefde net als zijn vader naar een groter Frankrijk met natuurlijke grenzen en probeerde Frankrijk de plaats van Spanje te geven als wereldmacht. Iedereen die hem daar niet bij bedreigde probeerde hij tot bondgenoot te maken, zoals Karel II en Jacobus II van Engeland.

De belangrijkste oorlogen uit zijn tijd:

-de Frans- Spaanse Oorlog (1635 – 1659) die werd afgesloten met de Vrede van de Pyreneeën, waarbij Spanje de Cerdagne en Rousillon en delen van de Zuidelijke Nederlanden aan Frankrijk afstond en Lodewijk XIV beloofde met een Spaanse prinses te trouwen.

De strijd over de heerschappij in de Spaanse Nederlanden kreeg een vervolg na de dood van Filips IV van Spanje in

-de Devolutieoorlog (1667 – 1668). Bij het Verdrag van Aken kreeg Frankrijk zeggenschap rond Veurne, Rijsel, Armentiers, Douai, Doornik enz. (zie landkaartje). De volgende oorlog was

-de Hollandse Oorlog (1672- 1679), eindigend met de Vrede van Nijmegen, waarbij Frankrijk o.a. gebiedswinst behaalde in de Zuidelijke Nederlanden, maar geopolitiek verlies leed want er ontstond een sterk Engels- Nederlands anti-Frans blok. De

-Frans- Spaanse Oorlog (1683-1684) werd vooral in de Spaanse Zuidelijke Nederlanden uitgevochten. De beëindiging bij het bestand van Regensburg bepaalde dat Frankrijk twintig jaar Straatsburg en Luxemburg in bezit mocht houden. De

-Negenjarige Oorlog of Paltse successie-oorlog (1688- 1697), verloor Lodewijk vooral omdat stadhouder Willem III Engeland en de Republiek liet aansluiten bij de tegenstanders. De Vrede van Rijswijk bepaalde dat Frankrijk weliswaar de Elzas mocht houden, maar Willem III als koning van Engeland moest erkennen en de veroveringen in Catalonië, het Rijnland en de Zuidelijke Nederlanden moest opgeven. De Republiek mocht daar voortaan de Barrièreforten tegen Frankrijk bemannen. Met

-de Spaanse Successie- oorlog (1701- 1714) kwam er een eind aan de machtshonger van Frankrijk. De Vrede van Utrecht (1713) en Rastatt (1714) voorkwamen een personele unie tussen Frankrijk en Spanje. Oostenrijk kreeg de Zuidelijke Nederlanden en de meeste Spaanse gebieden in Italië. Alle landen waren uitgeput. Voor de Republiek was het de laatste keer dat het een Europese rol speelde. Zij verloor haar positie als maritieme wereldmacht.  Er ontstond een machtsevenwicht op het vasteland van Europa.

 

IV.De politiek in Zweden:

In 1660 volgde Karel XI –ondanks zijn minderjarigheid- zijn vader op. Het regentschap, waar onder andere zijn moeder in zat, moest vanwege de slechte financiële situatie de buitenlandse politiek laten afhangen van de subsidies die andere staten wilden geven. Zo sloten in 1668 de Republiek, Engeland en Zweden de Triple Alliantie, een bondgenootschap met de bedoeling de expansiepolitiek van Lodewijk XIV te stoppen (door welke dreiging Fr. in dat jaar de vrede van Aken sloot).

Het bondgenootschap met Frankrijk in 1672 bracht Zweden in oorlog met Brandenburg en Denemarken (de Schoonse oorlog 1675- 1679), terwijl de Republiek, door Frankrijk aangevallen, steun zocht bij Denemarken -Noorwegen. Zweden verloor stukken grond, maar de vrede die de Fransen in 1679 bereikten bepaalde dat al het grondgebied dat de Zweden hadden verloren in de oorlog, teruggegeven moest worden. Na de vrede wijdde Karel zich aan het herstel van Zweden en bevorderde de industrie via protectionisme, liet mijnen ontginnen en zorgde voor een verbetering van de financiële toestand. Hij stierf in 1697 en werd opgevolgd door Karel XII (1697- 1718). Van zijn minderjarigheid wilden Saksen, Rusland en Denemarken gebruikmaken om de macht van Zweden te vernietigen. Karel besloot iedereen voor te zijn, begon een oorlog tegen Denemarken en dwong dat land tot een vrede (1700).  Hij versloeg het Russische leger o.l.v. Peter de Grote bij Narva, deed een inval in Polen, veroverde Warschau, bezette Krakow en liet zijn beschermeling Stanislas Lezszinski tot koning van Polen kiezen. De volgende oorlogen die hij voerde tegen Rusland en Denemarken verliepen niet zo gunstig en zorgden ervoor dat het Zweedse leger enorme verliezen leed.

 

 

Stamboom Oranjes en verbintenissen met het Engelse en Franse koningshuis:

 

Willem van Oranje (1533-1584) huwde 4 maal:

(1)met Anna van Buren); (2)met Anna v. Saksen;

(3)Charlotte v. Bourbon; (4)met Louise de Coligny

 

Jacobus I Stuart,

koning v.

Engeland (1603-25)

            I

 

Hendrik IV, koning v. Frankrijk (1589- 1610)

               I

Uit (2): Maurits (1567-1625)

            Prins v. Oranje: 1618

Uit (4): Frederik Hendrik (1584-1647)

            Prins v. Oranje: 1625

                       X

            Amalia van Solms(1602-1675)

                        I

 

Karel I, koning v.

Engeland (1625-49)

       

            

             I

           X

 

 

           

            I

    Henrietta Maria

 

 

              

               I

 

            Willem II (1626- 1650)

            Prins v. Oranje: 1647

      X

 

       I

Maria Stuart (1631-60)

Karel II, koning v.

Engeland (1660-85)

Jacobus II, koning v.

Engeland (1685- 89)

              I

 

Willem III,  (1650-1702), Prins v. Oranje

(1650); Koning Engeland (1689 –1702)

 

             X

Maria II Stuart, koningin v. Engeland (1689-1694)

 

 

1600

1610

1620

1630

1640

1650

1660

1670

1680

1690

Habsb.gebied

12 jarig Bestand

vervolg 80 jarige oorlog /30 jarige oorlog

*

 

Rampjaar

Vrede van Nijmegen (1678/9)

Republiek

Maurits (1584- 1625)

Frederik Hendrik (1625 – 1647)

WII

1ste Stadhouderloos Tijdperk

Willem III   stadhouder    -      ( koning)

Engeland

Jacobus I

 Karel I (1625 – 1649)

O. Cromwell

 

Karel II (1660 -1685)

J II

Willem III

Frankrijk

H IV dood / Lodewijk XIII (1610- 1643)

 Lodewijk XIV  (1643                -         1715)

Zweden

Gustaaf II Adolf (1611-32)

Christine (1632 – 1654)

KarelX

Karel XI    (1660 – 1697)

 

*Vrede van Westfalen/ Munster 1648

 

 

V.De politiek in de Republiek:

We hebben gezien dat de politiek in de Republiek grotendeels werd bepaald door de ontwikkelingen in de omringende landen.

Maurits werd na de dood van zijn vader Willem I stadhouder van Holland en Zeeland en een belangrijk legeraanvoerder. Toen in 1617 de Scherpe Resolutie werd aangenomen door de Staten van Holland, - het besluit dat de steden eigen soldaten mochten werven om de godsdienstige onrust tussen remonstranten (Arminianen) en contraremonstranten (Gomaristen) met geweld te bestrijden- , keerde Maurits zich tegen de raadspensionaris van Holland, Van Oldenbarnevelt. Maurits was bang dat deze resolutie zou leiden tot een kerkscheuring en een burgeroorlog. Maurits wilde het Twaalfjarig Bestand(1609 – 1621) ook niet verlengen, in tegenstelling tot Van Oldenbarnevelt die vooral de handelsbelangen van het gewest Holland op het oog had. Maurits bleek de sterkste en Van Oldenbarnevelt werd ‘geofferd’ in 1619.

 

Frederik Hendrik woonde met zijn moeder tijdens zijn jeugd een tijd in Frankrijk, bezocht de hoven van Engeland en Frankrijk en genoot van de pracht en praal ervan. Toen zijn neef Frederik V van de Palts, verdreven vanuit Bohemen met zijn vrouw de Engelse prinses Elizabeth Stuart (zus van Karel I),  in Den Haag kwam wonen en er –ondanks zijn ‘armoede’ als welvarend vorst leefde met feesten en muziekuitvoeringen, wilde F.H. dat ook bereiken. Amalia van Solms was hofdame van Elizabeth van Bohemen en vlak voor de dood van Maurits in 1625 trouwde Frederik Hendrik met haar. F.H. volgde Maurits op als legeraanvoerder en stadhouder en net als hij belegerde F.H. liever de steden dan dat hij veldslagen leverde. Zijn bijnaam werd ‘de stedendwinger’. Hij was van het voorjaar tot in de herfst te velde. In het conflict tussen Arminianen en Gomaristen zocht hij een middenpositie, maar toen in 1637, na het beleg van Breda, de remonstranten in Holland de overhand kregen en de vrede in aantocht leek, had F.H. moeite de oorlog gefinancierd te krijgen.

F.H. en Amalia wilden op cultureel en artistiek ‘mee kunnen doen’ in Europa, lieten een aantal paleizen bouwen, zoals Huis ten Bosch, Huis ter Nieuburch en Huis Honselaarsdijk en gaven grote feesten. Daarnaast verzamelde het echtpaar veel kunst. Hierbij werden ze vanaf het begin geholpen door Constantijn (1). Het geld voor de paleizen en de aankoop van schilderijen was voor een groot deel afkomstig van de zilvervlootbuit in 1628.

 

In 1641 trouwde hun zoon Willem II, 14 jaar oud, met de negenjarige Maria (Mary) Stuart. Het huwelijk werd bekonkeld door F.H. met Karel I omdat het tegemoet kwam aan F.H.`s vorstelijke ambities en Engeland werd zo bondgenoot van de Republiek tegen Spanje. Willem II volgde in 1647 zijn vader op als stadhouder van de Noord-Nederlandse gewesten (behalve Friesland). Hij zag de Vrede van Munster als bedreiging voor zijn (mogelijke) krijgsroem en wilde het liefst de oorlog met Spanje hervatten door een bondgenootschap met Frankrijk te sluiten. Hij wilde ook wraak nemen voor de dood van zijn katholieke, absolutistisch regerende, schoonvader Karel I (zie Engeland) en de Stuarts weer op de troon helpen. Hierover raakte hij echter in conflict met de Staten- Generaal en vooral de Staten van Holland. Zij wilden geen geld uitgeven aan een nieuwe oorlog met Spanje en Engeland.

Frederik Hendrik

amalia van solms

Huis ten Bosch Oranje zaal

Huis ter Nieuburch

Huis Honselaarsdijk

Willem II en zijn bruid

Rubens Alexander kroont Roxane

Willem III en Mary Stuart II

Frederik Hendrik

Amalia van

Solms

Oranje- zaal Huis ten Bosch

Huis ter Nieuburch

Huis Honselaarsdijk

W II & Mary met broche

(v. Dyck)

Alexander kroont Roxane

(Rubens)

Willem III en Mary II

 

Vlak na de dood van Willem II aan de pokken in 1650, werd Willem III geboren. De regenten van Holland besloten af te zien van een nieuw stadhouderschap. Mary en schoonmoeder Amalia vochten over zijn voogdij. Probleem hierbij voor laatstgenoemde was dat Mary hoger in rang was. Mary overleed in 1660 aan de pokken en hierna kwam de opvoeding van Willem onder de verantwoordelijkheid van de Staten van Holland en raadspensionaris Johan de Witt. Tijdens het Rampjaar 1672 benoemden de Staten- Generaal hem voor één veldtocht tot kapitein- generaal. De Republiek bleef overeind en de Hollandse en Zeeuwse regenten benoemden hem in hetzelfde jaar tot stadhouder. Hierna verstevigde hij zijn macht door bevriende regenten te benoemen en onwelwillende te ontslaan.

Op buitenlands gebied wilde hij situaties al in 1672 voorkomen door coalities te vormen tegen Lodewijk XIV. Hij trouwde in 1677 zijn protestantse nicht Maria Stuart en stak in 1688 over naar Engeland toen het Engelse parlement hem vroeg zijn -katholieke, absolutistisch regerende-  schoonvader Jacobus II te verjagen. De Staten-Generaal vond dat goed en in 1689 kreeg hij samen met Maria de Engelse kroon. Voor meer details aangaande het functioneren van Willem III, zoals hoe hij er in slaagde tot koning uitgeroepen te worden en de wisselende coalities die hij sloot, zie bijv. het boek van Wout Troost over hem.

Uiteindelijk stierf Willem III ontijdig in 1702 en –zie de politiek van Engeland-  kon hij niet alle ambities waarmaken. Na zijn dood begon in de Republiek het Tweede Stadhouderloos Tijdperk.

Mede dankzij Willem III en zijn opvolgster in Engeland ontstond er een verbond van een aantal landen tegen Frankrijk waardoor de ambities van Lodewijk XIV definitief ingeperkt werden bij Vrede van Utrecht en Rastatt (1713- 1714). De Republiek verkreeg hierbij uiteindelijk slechts een klein stukje grond (Venlo). De vrede bekrachtigde ook de Franse soevereiniteit over Orange en er kwam een einde aan de maritieme macht van de Republiek.

 

Dit artikel is voor het laatst bijgewerkt op 25-03-2017

 

 

Noten:

(1)In 1626 kocht C.H. voor Amalia een schilderij van Rubens (Huwelijk tussen Roxane en Alexander de Grote). Constantijn hielp ook, via de familie Duarte, in Londen een broche zoeken dat bedoeld was om te geven door Willem II aan zijn negenjarige bruid Mary Stuart. Voor meer informatie over de hulp van Constantijn zie de webpagina over het leven van Constantijn sr.

 

 

Bronnen:

Zie de bronnenlijst bij de biografie van Constantijn Huygens sr.

Luc Panhuysen, Oranje tegen de Zonnekoning, Amsterdam 2016

 

Terug naar de Home page   of   naar de pagina Historie  of   naar de pagina Muziek       van Charlotte Anna Hansson