PAULINE (VIARDOT) - GARCIA (1821- 1910)

 

1820

1830

1840

1850

1860

1870

1880

1890

1900

 

Brus.

Pauline professioneel zangeres: Parijs/ Petersburg e.a.

les in B- Baden

docent conservatorium

docent?

 

    composities

 

   composities

       composities

                           composities

 

Michelle Ferdinande Pauline García (1) werd op 18 juli 1821 in Parijs geboren. Haar peetouders waren de componist Ferdinand Paër en Prinses Pauline Galitzin. Haar vader was de Spaanse tenor Manuel del Pópulo Vicente García. Rossini schreef voor hem de rol van graaf Almaviva in De Barbier van Sevilla, waarmee hij over de hele wereld optrad. Manuel kreeg met zijn tweede vrouw, de actrice –en door hem tot sopraan gevormde-Joaquina Sitchès (2), nog een dochter (Maria Felicita) en een zoon (Manuel jr.). Het hele gezin reisde steeds rond, zoals naar de Verenigde Staten, waar ze in 1826 de eerste voorstellingen van Italiaanse opera organiseerden, en naar Mexico. Ze stonden allemaal op het podium in De Barbier van Sevilla, met uitzondering van de 5-jarige Pauline. Toen de revolutie uitbrak in Mexico, wilden ze terug naar Europa en in 1829 kwamen ze aan -geheel berooid- omdat hun koets was overvallen door gewapende bandieten. Ze gingen in Parijs wonen.

Pauline kreeg daar pianoles van Charles Meysenberg (3) en van Franz Liszt en compositieles van Anton Reicha. Ze begeleidde de zangleerlingen van haar vader, die haar ook wel zangles gaf. Op zesjarige leeftijd sprak Pauline al vloeiend Spaans, Frans, Engels en Italiaans.

Toen haar vader in 1832 stierf,verhuisden zij en haar moeder naar Brussel, waar Pauline`s zus –de wereldberoemde zangeres- Maria (Malibran de Bériot ) (1808- 1836) een huis had. Moeder Joaquina ging Pauline nu zangles geven en dwong haar, toen ze 15 jaar oud was, voor het zingen te kiezen in plaats van voor de piano (4).

Na de dood van Maria in 1936 werd Pauline professioneel zangeres (5). In 1837 gaf ze haar eerste concert in Brussel. Daarna ging ze met haar moeder en haar zwager, de Belgische violist Charles de Bériot, naar Berlijn, Dresden, Leipzig, Dresden, Frankfurt en Salzburg. In 1838 keerde ze naar Parijs terug. In 1839 volgde haar opera debuut als Desdemona in Rossini`s Otello in Londen en Parijs. Later zong ze heel veel uitvoeringen van Mozart`s Don Giovanni, maar ze had ook een grote voorliefde voor de muziek van Händel, Pergolesi en Gluck. Pauline zou nooit de ‘nieuwe Malibran’ worden: ze was lang niet zo knap als haar zus en haar stem- hoe groot bereik ze ook had- was meer geschikt voor mezzo- dan voor sopraanrollen. Ze had echter wel een geweldig gevoel voor drama. Dat zag George Sand direct en Pauline werd haar protegé.

Pauline

Manuel del Pópulo Vicente García

Liszt door George Sand

Maria Malibran

Pauline Covent Garden 1848

Pauline Hugonoten

-Rusland

Toergenjev

Pauline

    Vader Manuel Garcia

Franz Liszt door George Sand

Maria Malibran

In Covent Garden Londen, 1848

   Pauline in Les Huegenots

in Rusland

Ivan Toergenjev

 

George zorgde er ook voor dat zij het aanzoek van –de dichter en toneelschrijver- Alfred de Musset afwees en in plaats daarvan koos voor Louis Viardot. Hij - schrijver en directeur van het Théâtre Italien- was 21 jaar ouder dan Pauline en financieel gezien ‘zeer gezond’. Ze trouwden in 1840.  Louis was weliswaar nogal saai, maar haar zeer toegewijd en hij werd haar ‘manager’. In 1843 bezocht zij Rusland voor het eerst en zij zong daar Russische muziek, in het Russisch: de eerste buitenlander die dat ooit deed!

Pauline`s aantrekkingskracht op mannen was groot: de Russische schrijver Ivan Toergenjev, een jachtvriend van Louis, verliet in 1845 zelfs Rusland, Pauline achterna. Hij trok regelmatig, voor lange tijd, in bij de Viardots, onder andere in Courtavenel en behandelde haar kinderen als de zijne (6a). Wat precies haar relatie met hem is geweest, is nog steeds onderwerp van discussie. Claudie (zie ook 10) was in ieder geval Toergenjev`s petekind, en van jongste zoon Paul, geboren in 1857, wordt gesuggereerd dat het zijn zoon zou zijn (6b).

Pauline was bevriend met een groot aantal Europese kunstenaars, zoals Ary Scheffer. Toergenjev`s biograaf, Henri Troyat, zegt dat Pauline Toergenjev inruilde voor Ary, maar volgens Pauline was Scheffer vooral een vaderlijke steun en toeverlaat. Na Scheffers dood correspondeerde Pauline twee jaar lang met Julius Rietz, concertmeester van Gewandhaus Leipzig (7).

In huize Viardot werd twee keer per week een zeer beroemde salon gehouden, waar mensen als Clara (Schumann)-Wieck, Fredéric Chopin, Gioacchino Rossini, Camille Saint-Saëns, Charles Gounod en Hector Berlioz, en nog veel anderen, elkaar troffen. Gounod (zie ook 10) en Berlioz met name vereerden Pauline buitengewoon. Velen droegen hun composities aan haar op (8)

Ze was bevriend met de vorstenhuizen van Duitsland en Engeland en van 1843-46 permanent verbonden aan de Opera in St. Petersburg. Ze was ook vaak in Nohant, in het huis van George Sand waar ook George`s geliefde, Frédéric Chopin, woonde, met wie ze regelmatig musiceerde. Naast instrumenteel werk (mazurkas) van hem, arrangeerde Pauline ook werk van Haydn en Brahms als liederen.

Pauline en Louis Viardot stonden afwijzend tegenover het politieke systeem van het Second Empire (1852- 1870) en ze waren vooral tegen Napoleon III. Louis was een actieve Republikein en hij gaf samen met George Sand en Pierre Leroux sinds 1841 het tijdschrift Revue  Indépendante uit. Pauline had zich in 1848 gemanifesteerd als componiste van de cantate La jeune République, een opdracht voor een ceremonie in het Théâtre de la République. Naar verluidt zou dat een nieuwe ‘Marseillaise’ worden.

In 1851 werd hun Parijse woning door de politie doorzocht en eind jaren ‘50 klaagde Pauline dat ze steeds minder werd uitgenodigd op de Parijse podia. In hoeverre de censuur het verschijnen van haar –bovengenoemde- compositie verhinderde, is tot nu toe nog niet duidelijk.

In 1863 nam ze afscheid van het podium. Naast het ‘geboycot worden’ op de Parijse podia, waren haar experimenten met allerlei verschillende soorten repertoire niet bevorderlijk voor haar stem geweest en ze was ook uitgeput van het vele rondreizen. Ze vertrok met het gezin uit Frankrijk, naar het Duitse Baden- Baden, wellicht vanwege de problemen met Napoleon III, maar waarschijnlijker omdat Pauline zich daar gerespecteerd voelde. In het mondaine Baden- Baden werkte ze vooral als zangpedagoge en ze had er weer veel contact met Clara Wieck die in Baden- Baden een huis had gekocht en daar, met haar kinderen, van 1863-1873 de zomer doorbracht. Clara bezocht daar de huisconcerten die Pauline met haar leerlingen gaf. Pauline had daar namelijk een prachtige professionele concertzaal ter beschikking in het huis van Toergenjev, dat hij vlak naast haar huis had laten bouwen. In 1870 haalde Brahms haar toch nog over in Jena de eerste openbare uitvoering van zijn Alto Rhapsody/ Rhapsodie für Alt te zingen.

Chateau de Courtavenel, naar tek. P. in brief aan Rietz 1859

Matinee in de Orgelhal van Villa Viardot in Baden-Baden 1865

Brahms huis in Baden-Baden

Baden- Baden

Huis van de Viardots in Rue de Douai. jpg

woonhuis Bd St Germain

brief P. Bd St Germain

Château de Courtavenel naar tekening van Pauline in brief aan Julius Rietz

Matinee in Orgelhal van Villa Viardot in Baden-Baden 1865

Huis van Brahms in Baden- Baden

Het kuuroord Baden-Baden

Huis van de Viardots

Rue de Douai 50

Pauline`s huis Bd. Saint-

Germain 243. Ze woonde hier van 1884 tot haar dood

Brief Pauline vanuit Bd.

St- Germain

 

Toen de Frans- Duitse oorlog (1870-1) uitbrak, verkocht Toergenjev zijn huis (op papier) aan de Viardots omdat hij geld nodig had in Spasskoie en uiteindelijk moesten beide huizen worden verkocht. Pauline vertrok nu met haar gezin naar Engeland.

Na de val van Napoleon keerde ze na, een verblijf in Londen, Liverpool en Manchester  en financieel bijna aan de grond, in 1872 definitief terug naar Parijs. Daar gingen de Viardots met Toergenjev wonen in de Rue de Douai. Toergenjev liet van zijn kamers op de 3de verdieping een (luister)buis naar Pauline`s leskamer op de 1ste verdieping aanleggen zodat hij haar altijd kon horen. Pauline werd zangdocent aan het Conservatorium van Parijs (9).  Toergenjev verkocht in 1874 veel bezit (schilderijen en stukken grond) zodat het zomerhuis Les Frênes (de Essen) in Bougival aangeschaft kon worden door de familie V. en hij ging daar wederom vlak bij wonen.

Louis en Toergenjev stierven allebei in 1883. Dat was een enorme klap voor Pauline, maar ze bleef haar muzieksalon, sinds 1884 in Boulevard Saint- Germain 243 aanhouden. Ze had veel (zang)leerlingen, waaronder Ada Adini, Désirée Artôt, Selma Ek, Marie Hanfstängl, Yelizaveta Lavrovskaya, Felia Litvinne, Aglaja Orgeni, Mafalda Salvatini, en Raimund von zur-Mühlen.

In 1910 stierf Pauline en ze werd begraven op het kerkhof van Montmartre. Een buste van haar staat in het Stadsmuseum van Baden- Baden. De Villa Viardot in Bougival is nu een museum.

Pauline`s oudste dochter Louise (Pauline Marie) Héritte (1841- 1918) werd altzangeres, docent en componist. Claudie (1852- 1914 ) (10) werd ook zangeres, evenals Marie Anne/ Marianne (1854- 1919). Marianne was een tijdje verloofd met Fauré maar trouwde uiteindelijk met de Franse pianist en componist V.A. Duvernoy. Zoon Paul (Louis Joachim) (1857- 1941) (zie ook nog 6b) werd violist, dirigent en componist.

 

Chopin en Sand

Nohan huis George Sand

Louis Viardot

Ary Scheffer

Charles Gounod

Berlioz

Salon Paulines

Clara Schumann

Bougival

beeld Birgit Stauch

Chopin en Sand

Huis George Sand in Nohant

Louis Viardot

Ary Scheffer

Charles Gounod

Hector Berlioz

Salon van Pauline

 Clara Wieck

Zomerhuis te Bougival

beeld van Pauline door B. Stauch, in

B- Baden

 

Van Pauline`s werk is in Duitsland een Systematisch-bibliographisches Werkverzeichnis (VWV) gemaakt waardoor het beter te ordenen werd (11). In 2011 kwam online beschikbaar The Musical Works of Pauline Viardot-Garcia samengesteld door Patrick Waddington: een uitgebreid –geweldig goed bruikbaar- chronologisch overzicht!

Pauline streefde geen ‘uniforme persoonlijke stijl’ na noch ‘meesterwerken’, maar vooral het weergeven van verschillende muziekculturen: Duitse Lieder en Balladen, Russische Romanzen en Franse Chansons, Romances en Mélodies. Ze componeerde ook korte grappige reclameliedjes voor de Franse parfumzeep Savon du Congo (VWO 1157-1164). Ze gebruikte Franse teksten van Victor Hugo, Alfred de Musset, Théophile Gautier, Sully Prudhomme, Fabels van Jean de la Fontaine, Duitse gedichten van Eduard Mörike, Johann Wolfgang Goethe en Ludwig Uhland en Russische teksten van Poeskin. Ze werkte met uitgeverijen in Frankrijk, Duitsland en Rusland samen zodat haar werk over grote gebieden verspreid kon worden.

In de jaren 1840 verschenen het Album de M.me Viardot-Garcia (Paris 1843) en 10 Mélodies par Pauline Viardot. Album de Chant (Paris 1850). In de jaren `50 ontstonden geen nieuwe composities, vermoedelijk omdat Pauline met haar zangcarrière bezig was, drie kinderen kreeg en ook nog met Berlioz samenwerkte aan de hernieuwde Franse uitgave van Glucks Orphée.

Begin jaren `60 kwam in Parijs Mélodies de M.me Pauline Viardot uit, die de –bovengenoemde- albums van 1843 en 1850 ‘verenigde’. Daarnaast verscheen de bloemlezing École classique du chant (VWV 6001-6071). Hierin staan 75 zangstukken (aria`s uit opera, oratoria en cantates, liederen enz.) uit de 17- 19de eeuw met pianobegeleiding en Pauline voorzag de uitgave van zangtechnische aanwijzingen. Sinds 1865 hield ze zich ook bezig met de uitgave van 50 Mélodies de Franz Schubert (VWV 6101-6150), die ze voorzag van de Duitse originele teksten en Franse vertalingen Tussen 1864 en 1874 schreef ze drie Salon opera`s Trop de femmes (1867), L`ogre (1868), en Le dernier sorcier (1869), allemaal op libretti van Ivan Toergenjev. Voor Le conte de fées (1879), en Cendrillon (1904) gebruikte ze haar eigen libretti. Pauline schreef honderden stukken voor één stem en piano (12). Bekend zijn haar twaalf gevocaliseerde Chopin Mazurkas (VWV 4020-4031) (13). Ze componeerde ook pianobegeleidingen bij een paar van de Chansons espagnoles van haar vader en liet ze vervolgens drukken (VWV 4033-4038).

Vanwege haar enorm grote repertoire kan er (nog) geen kort overzicht van interessante ‘bruikbare’(voor alt/mezzo geschikte) liederen weergegeven worden. Dit gaat zeker gebeuren in de toekomst.

Jaar ontstaan:

VWV

Titel lied:

Op tekst van:

Opgedragen aan:

Ligging:

 

1844/ 1887 gedrukt (Heugel)

VWV 1135

Les Filles de Cadix

Alfred de Musset

Céline Monvel

Alt

     x

 

Op IMSLP is beschikbaar Album de M.me Viardot-Garcia (Paris 1843) en 10 Mélodies par Pauline Viardot. Album de Chant (Parijs 1850).

Verder (als bewerkingen): Canzonetta de Concert, gebaseerd op ‘the second movement of String Quartet No.17 in F major’ van Haydn (1880), de (6) Chansons Espagnoles van Manuel Garcia en Arietta 'La calandrina' van Niccolò Jommelli. Verder: Bonjour mon cœur!(VWV 1072), Cendrillon (VWV 2005), 6 Chansons du XVe siècle, Le chêne et le roseau, Les étoiles ( VWV 1059), Madrid (VWV 1136) ,  6 Mélodies et une havanaise,  6 Mélodies, Le rêve de Jésus,  Rêverie (duet voor vrouwenstemmen) en  Une heure d'étude (VWV 1001) (zangoefenboek)

ATRIA (kennisinstituut voor emancipatie en vrouwengeschiedenis) beschikt over de bladmuziek van Cendrillon, Évocation (VWV 1041), Mazurka: Aime- moi (VWV 4020), Mazurka: L`Oiselet (VWV 4021), L`Enfant de la montagne (VWV 1030 –ballade) en Les Bohémiennes: duetto per voci femminili (VWV 4019).

 

 

Aan deze tekst is het laatst gewerkt op 28 juni 2019

 

Noten:

(1). In ‘The musical world’ deel IX, augustus 1838, p. 526 wordt zij vermeld als: Pauline Ferdinande Laurence Garcia; voor het gebruik van haar naam: Viardot- Garcia zie: http://www.pauline-viardot.de/Werkverzeichnis.htm

(2): zie boven: Emanuel ipv. Manuel en moeder:  Jacquina Sitcher; New Grove: Manuels eerste vrouw heette Manuela Morales/ Aguirre, zangeres en danseres en zij was vermoedelijk de moeder van Manuels oudste dochter Josefa (soms met de bijnaam Ruiz-Garcia), die ook zangeres werd.

(3). Isabelle Emerson Five Centuries of Women Singers. p. 30, ABc-Clio 2005: vermoedelijk Charles Meysenberg (1785- c. 1828); Roster p. 217: ‘Herr Meysenburg

(4).Roster p. 218: Die Mutter fasste den plötlichen Entschluss, ihe Tochter Pauline nicht zur Pianistin, sondern zur Sängerin ausbilden zu lassen’. Liszt, Ignaz Moscheles, Adolphe Adam, Camille Saint-Saëns and others have left accounts of her excellent piano playing (Engelse Wikipedia); Schmelzer p. 61 zegt dat haar moeder na de dood van haar vader, kort voor Pauline`s elfde verjaardag haar al dwong voor het zingen te kiezen.

(5). maar haar muzikale professionele debuut was toch als pianiste: als begeleidster van haar zwager, de violist Charles Auguste de Bériot.

(6a). Toergenjev behield zijn bezit in Spasskoie (Rusland), waar hij af en toe ook nog naar toe ging. Hij woonde in Courtavenel lang in bij de Viardots. Hij bouwde een huis naast Pauline in Baden-Baden, ging  met de familie mee naar Engeland tijdens de Frans- Duitse oorlog en zijn illegale’ dochter Pelagia (nu Paulinette genoemd) werd door de Viardots –naast hun eigen kinderen- als familielid opgenomen. Later (na 1872) woonde hij op de 3de verdieping van hun huis in Parijs – Rue de Douai 50 en verschafte een groot deel van het geld voor hun (zomer)huis Bougival, waar hij weer vlak naast ging wonen.

(6b). Schmelzer p. 107/8 en p. 176

(7).  Wesseling p. 139; Schmelzer beschrijft een diepgaander relatie met Ary Scheffer. Tav correspondentie met Julius Rietz, zie Schmelzer p. 114

(8). https://imslp.org/wiki/Category:Viardot,_Pauline

(9).Ik heb geprobeerd uit te zoeken tot hoelang Pauline er doceerde, maar dat is (nog) niet gelukt. Ze wordt helaas niet gezien als beroemde docent en dus niet apart vermeld:  https://nl.wikipedia.org/wiki/Conservatoire_national_sup%C3%A9rieur_de_musique_et_de_danse_de_Paris; voor de woonsituatie met luisterbuis, zie Schmelzer p. 137.

(10). Boze tongen beweren dat Gounod de vader van Claudie zou zijn (https://en.wikipedia.org/wiki/Louis_Viardot); Claudie kreeg van Toergenjev een flinke bruidsschat mee (Schmelzer p. 142)

(11). Zie http://www.pauline-viardot.de/Werkverzeichnis.htm:

Im Œuvre Pauline Viardots gibt es keine eigenhändige oder zeitgenössische Opuszählung. Daher wurden im VWV Werknummern vergeben, die die Identifizierbarkeit jedes Werkes gewährleisten. Dabei wurden die Werke nicht in einer bestimmten Reihenfolge durchnummeriert, sondern die Nummerierung folgt der systematischen Anlage des Werkverzeichnisses. Die erste Ziffer der grundsätzlich vierstelligen VWV-Nummern zeigt die Zugehörigkeit zu einer übergeordneten Werkgruppe an:
1: alle Vokalgattungen einschließlich der Gesangsschule Une heure d'étude (1001-1226) 
2: alle szenischen Werke (2001-2010) 
3: alle Instrumentalgattungen (3001-3018)
4: alle Bearbeitungen fremder Kompositionen und Liedbearbeitungen (4001-4044)
5: alle Skizzen/Fragmente (5001-5015)
6: alle Editionen fremder Werke (6001-6075 für École classique du chant, 6101-6150 für 50 Mélodies de Franz Schubert, 6201-6257 für Échos d'Italie)
7: alle zweifelhaften/falschen Zuschreibungen (7001-7012) 

Innerhalb größerer Gruppen wie der Vokalgattungen ist die Nummerierung wiederum nach den Untergruppen geordnet (z. B. VWV-Nrn. 1016-1213 umfassen innerhalb der Vokalgattungen die Werkgruppe Vokalmusik/Lieder). In der Werkgruppe Editionen orientiert sich die Nummerierung an den in den gedruckten Ausgaben vorgegebene Reihenfolge der Einzeltitel. 

(12). Zie: http://www.pauline-viardot.de/1Besetzungen.php

(13). Graham Johnson, A French Song Companion, p.491: she followed the example of the German composer Silcher….. Viardot`s arrangements (Schubert waltzes, Haydn string quartets en Chopins mazurkas), ..might have struck at one time the listener as highly tasteful, but they now seem more suitable for one of the ‘camp’ evenings of the late Cathy Berberian who made her audiences howl with laughter …Dit –niet helemaal exact geciteerde- fragment, geeft volgens mij aan dat Johnson het componeren van dit soort werk door Pauline meer een modeverschijnsel vindt, een soort grap.

Hij noemt haar wel een onvermoeibare propagandiste voor de muziek en vindt het jammer dat divas van tegenwoordig niet meer bezig zijn met het maken van eigen composities.

Op p. xiii beweert Johnson trouwens dat ..’Women composers form an important part of this book’, maar persoonlijk vind ik dat zeer tegenvallen. De vrouwen komen echt heel weinig aan bod!!

Bronnen:

Gedrukte:

Graham Johnson, Richard Stokes, A French Song Companion, OUP, 2002

Danielle Roster, Die grossen Komponistinnen, Insel taschenbuch 2116, 1998

H.L. Wesseling, Scheffer, Renan, Psichari, Een Franse cultuur- en familiegeschiedenis 1815- 1914, Amsterdam 2017

Daphne Schmelzer, Toergenjev`s liefde, Amsterdam, 2003

Artikel van April FitzLyon over Manuel Garcia (e.a.) in: The New Grove Dictionary of Music & Musicians, London 1980

Artikel van April FitzLyon over Pauline Viardot in: The New Grove Dictionary of Music & Musicians, London 1980

 

Websites:

https://musicksmonument.nl/Lesprit_de_Paris_-_La_belle_epoche/PAULINE_MICHELLE_FERDINANDE_GARCIA_VIARDOT.html

https://imslp.org/wiki/Category:Viardot,_Pauline

http://www.pauline-viardot.de/Werkverzeichnis_englisch.htm

http://www.pauline-viardot.de/1Texte.php?anfang=%&index=1&richtung=v&sort=Textanfang

http://www.pauline-viardot.de/3GedrSammlungen.php

http://www.pauline-viardot.de/Komponistin.htm

http://www.pauline-viardot.de/1Besetzungen.php

 

Maaike van der Wel, Elitefeestjes en achterkamertjespolitiek: Het sociale netwerk van een componist in Parijs door de ogen van Gabriel Fauré, 2015 (MA Thesis Muziekwetenschap

Universiteit Utrecht) –online

 

The Musical Works of Pauline Viardot-Garcia (1821-1910) A chronological catalogue, with an index of titles and a list of writers set, composers arranged, & translators and arrangers compiled by Patrick Waddington, together with the musical incipits of works and a discography compiled by Nicholas G. Žekulin New online edition, thoroughly revised, augmented and recast Heretaunga (New Zealand) and Calgary (Canada) 2011 https://dspace.ucalgary.ca/bitstream/handle/1880/48502/Viardot_catalogue_2011.pdf;jsessionid=4867618F7ED6A7A3C6F4CF2F2024890B?sequence=3

 

Terug naar de pagina ‘muziek