AUGUSTA HOLMĖS (1847- 1903)

 

 

1840

1850

1860

1870

1880

1890

1900

 

Fr. Republ

Frankrijk keizerrijk: Nap. III en Eugénie

*

                                Derde Franse Republiek (n.b. Eugénie gevlucht naar Engeland)

 

 

**

Piano- en compositielessen

Relatie met Catulle Mendès

     * Frans-Duitse oorlog 1870-1

(ultra)nationalistische ideeën

                        Augusta wordt katholiek

 

 

                                                     

Augusta (Mary Anne) Holmes werd op 16 of 18 december 1847 (1) geboren in Parijs. Haar vader,  Charles William Scott Dalkeith Holmes werd geboren in Londen en hij zou als majoor in het Engelse leger in Waterloo hebben gevochten. Hij bezat landerijen in Ierland (2). Vandaar (wellicht) de vermelding op Wikipedia dat hij een Ier was, afkomstig uit Youghal, Co. Cork. Vanwege de economische malaise in Ierland verkocht hij zijn bezittingen en vertrok hij, net als veel Engelsen in die tijd, naar Frankrijk. Hij trouwde daar op de Engelse ambassade in Parijs met –de schilderes van Schots- Ierse afkomst- Augusta Tryphina Anne Constance Shearer en zij gingen in Rue d`Artois no. 6 wonen, waar ook de dichter Alfred de Vigny en zijn echtgenote Lydia woonden. Volgens sommige verhalen, die Augusta zeker niet ontkende, zou De Vigny, die haar peetvader werd, eigenlijk haar biologische vader zijn (3). In 1855 vestigde de familie zich in een herenhuis in de Rue de l`Orangerie no. 8 te Versailles, terwijl ze ook het Parijse adres aanhield.

Haar moeder was –hoewel zij en vader Charles (een ‘Wagneriaan’ van het eerste uur) nauw betrokken waren bij ‘de Kunsten’, zeer kritisch met betrekking tot Augusta`s muzikale belangstelling. Sommige verhalen melden dat Augusta zelfmoord zou hebben willen plegen omdat haar moeder tegen haar muzikale aspiraties was. Toen Augusta Tryphena stierf in 1858**, verdween daarmee ook haar grootste belemmering. Charles zorgde nu alleen voor Augusta: ze kreeg een uitgebreide opleiding -op 12 jarige leeftijd sprak ze Frans, Engels, Duits en Italiaans- en muzikale scholing.

 

Ondanks haar duidelijke pianotalent mocht ze –als vrouw- niet studeren aan het Parijse Conservatorium. Ze volgde daarom privéles bij ‘Mademoiselle Peyronnet’, waarvan niets bekend is, en harmonie bij de organist van de kathedraal van Versailles, Henri Lambert. Bij de klarinettist Hyacinthe Klosé studeerde ze orkestratie en zang bij Guillot de Sainbris. Augusta, die een goede altstem had, zong regelmatig in diens Salon.

Rond 1866 begon ze met componeren onder de naam Hermann Zenta (4): ze vond van zichzelf dat ze ‘een mannenziel in een vrouwenlichaam had’, maar het gebruiken van een manlijke naam deden vrouwen vooral, omdat ze in het toenmalige Europa niet serieus werden genomen als kunstenaars. Augusta speelde –en zong- haar nieuwe stukken ook voor het publiek in Versailles. In 1869 ging zij met haar vader naar München om de première van Rheingold te zien en vervolgens naar Tribschen (Zwitserland), waar Wagner verbleef. In Müchen ontmoetten ze Franz Liszt, met wie ze jarenlang bevriend bleef.

 

Toen haar vader in december 1869 stierf, was ze zijn enige erfgenaam en dus was ze nu aan niemand gebonden en kon ze onder haar eigen naam publiceren en haar eigen carrière financieren. Rond die tijd ook werd ze de metgezel van de schrijver en dichter Catulle Mendès (1841- 1919), sinds 1866 gehuwd met Judith Gautier. Raphaël, het eerste kind van Augusta en Catulle werd in mei 1870 geboren.

In 1870 ook bracht Augusta met de dichter Catulle Mendès (en zijn vrouw Judith Gautier?) een bezoek aan Richard Wagner in Bayreuth, om Rheingold (nogmaals) te zien. Wagner moedigde Augusta aan door te gaan met componeren en terwijl Augusta steeds verliefder werd op Catulle en het genre ‘opera’, begon Gautier, na haar scheiding van Catulle in 1874, een affaire met Wagner.

In de Frans- Duitse oorlog van 1870-71 werkte ze als verpleegster. Dat Wagner zich zo anti-Frans uitte, stelde haar zeer teleur en zij zocht nu naar nieuwe muzikale Franse voorbeelden: Camille Saint-Saëns en Romain Bussine stichtten in februari 1871 de ‘Société Nationale de Musique: (SNM) om de Ars Gallica te bevorderen. Ook César Franck was hier lid van: Chausson, Duparc, d`Indy, Lekeu en nog een aantal anderen vormden samen de ‘Bande à Franck’. Augusta werd als enige vrouw hiervan (later) lid. Kort na de oorlog verkreeg ze het Franse burgerschap (5), waarbij ze een accent grave op haar achternaam liet plaatsen. In 1876 reisde ze echter nogmaals naar Bayreuth!

 

Augusta 1

Alfred de Vigny

Klosé

Catulle Mendes

Les filles de Catulle_parRenoir, Nadine, Huguette, Hélyonne

Franz Liszt

Judith Gautier

Augusta Holmes/Holmès

      Alfred de Vigny

  Hyacinthe Klosé

 Catulle Mendès

Renoir: ‘Les filles de Catulle’: Nadine, Huguette, Hélyonne

       Franz Liszt

Judith Gautier

 

Volgens o.a. Veerle Janssens was Augusta nogal knap en intelligent en had ze vele kunstvrienden als Charles Baudelaire, Stéphane Mallarmé en Auguste Renoir. Iedereen hield van de knappe en levendige Augusta dacht Camille Saint- Saëns. Maar hij schreef ook over haar in de krant Harmonie et Mélodie: ‘Vrouwen gedragen zich merkwaardig als ze zich met kunst bezig gaan houden: ze willen vooral doen vergeten dat ze vrouw zijn en leggen een overdreven mannelijkheid aan de dag, zonder te begrijpen dat juist dat hun vrouwelijkheid verraadt. Net als kinderen kennen vrouwen geen hindernissen en hun wil overwint alles. Mademoiselle Holmès is een vrouw, een extreme’. Maar ondanks deze kritiek deed hij haar een huwelijksaanzoek, dat zij afwees. Maar Augusta kreeg niet alleen van mannen kritiek (6).

 

Rond 1871 werd ze een van de getrouwen van César Franck, bij wie ze les volgde tot 1875-6. Ook hij werd verliefd op haar, ze was zijn inspirator voor zijn Piano Quintet en hij droeg in 1890 zijn ‘Troisième choral pour orgue’ aan haar op (7). Volgens The New Grove (2001) ontkende Vincent d` Indy – die net als Victor Hugo- ook verliefd op haar was, dat Augusta compositieles bij Franck zou volgen. Het zou meer een sexuele relatie zijn!

 

Haar eerste dochter met Catulle, Huguette, werd op 1 mei 1872 geboren. Augusta vertoonde zich nooit in de openbaarheid met haar kinderen. Alleen een paar goede vrienden wist überhaupt iets van hun bestaan. In 1875 schreef ze de opera ‘Héro et Léandre’ en in 1876 werd haar tweede dochter (bij Catulle), Claudine, geboren. Later schreef ze nog ‘Astarté’  en ‘Lancelot du Lac’. De opera`s werden echter niet opgevoerd.

Op 13 februari 1878 kreeg Augusta een eervolle vermelding op het ‘concours de symphonie chorale’ van Parijs en op 1 september 1879 werd haar derde dochter, Hélyonne, geboren. Haar vijfde kind met Catulle, Marthian (ca. 1881), stierf op jonge leeftijd.

In 1880 kreeg haar symfonisch gedicht ‘Les Argonautes’ een zeer eervolle vermelding bij de Prix de la ville de Paris en in de jaren daarna hield ze zich bezig met nationalistische thema`s, en geïnspireerd door Liszt schreef ze de symfonische gedichten ‘Lutèce’(1877), ‘Irlande’ (1882), ‘Pologne’ (1883) en ‘Ludus pro patria’ (1888). Rond 1885 eindigde haar relatie met Catulle en deze trouwde vervolgens met de dichteres Jeanne Nette.

 

Wagner

Saint Saens

muziek spelen van Augusta

La Montagne noirejpg

Cesar Franck

Paul Déroulèdes

Ethel Smyth

    Richard Wagner

Camille Saint-Saëns

Gezelschap dat muziek van Augusta speelt

La Montagne Noire

    César Franck

 Paul Déroulèdes

    Ethel Smyth

 

Net als Wagner schreef Augusta zelf de teksten voor het merendeel van haar -ruim 150-  liederen en oratoria en  het libretto voor haar vier opera`s. Ze was de componiste van ‘het grote werk’. Ter gelegenheid van de komende viering van het 100-jarige jubileum van de Franse Revolutie had men in 1888 eerst Gounod benaderd om een stuk te schrijven. Deze weigerde en Augusta bood nu aan een ‘Ode Triomphale’ te componeren  voor de Exposition Universelle. Het werk vereiste 1200 muzikanten (900 zangers en 300 orkestleden). De jury vond het een geweldig idee (8) en de première vond plaats op 11 september 1889 in het Palais de l`Industrie aan de Champs- Ėlysées. Het werd een daverend succes! Ook internationaal was ze beroemd: De stad Florence vroeg haar een compositie te schrijven voor het feest ter gelegenheid van de dood -600 jaar geleden- van Béatrice Portinari, de geliefde van Dante. De uitermate succesvolle première van deze ‘Hymne à la Paix’ vond plaats in Florence in mei 1890.

In 1891 werd Augusta lid van de ultranationalistische, revanchistische partij van de schrijver Paul Déroulèdes en daarmee ‘anti- dreyfusard’.

De opvoering in 1895 van haar opera ‘La Montagne Noire’ (uit 1884) -voor het eerst in de Parijse Opera- , werd door de Franse critici zeer negatief beschreven, maar zoals een Engelse muziekcriticus zei: Het is gewoon vijandigheid jegens vrouwen!  Ze kunnen het niet hebben dat de theaters en operagebouwen open gaan voor vrouwen (9).

 

In 1901 bekeerde ze zich tot het katholicisme en nam ze de voornaam Patricia aan.

De componiste en suffragette Ethel Smyth schreef in haar boek ‘A Final Burning of the Boats’ met betrekking tot Augusta -die ze twee maal bezocht (in 1901 en 1902)- :‘Madame Conneau, de vrouw van de geneesheer van de voormalige keizerin Eugénie (10), een amateur alt-zangeres, zong Holmès` `Chanson catalane’, terwijl iedereen verder zat te kletsen en te roken. De onverschilligheid verdween door deze melodie en Madame Conneau liet dadelijk in Parijs andere liederen van Augusta opzoeken (11).

Augusta kreeg op 23 januari 1903 een hartinfarct en stierf hieraan op 28 januari te  Paris.  Ze werd begraven in Versailles, Yvelines: Cimetière St.-Louis, 8, Rue Monseigneur- Gibier. Augusta schonk haar muzikale manuscripten aan het Parijse conservatorium en haar dochter Hélyonne (Barbusse) gaf de Augusta`s persoonlijke papieren aan de Bibliothèque Nationale.

 

Er zijn enige biografieën geschreven over Augusta, zoals die van Nancy Sarah Theeman: The Life and Songs of Augusta Holmès, 1983 (Ph.D. Thesis for the University of Maryland) (met complete lijst liederen), Michèle Friang, Augusta Holmès ou la gloire interdite: Une femme compositeur au XIXe siècle (Aut.Memoires) en Brigitte Olivier, Les mélodies d`Augusta Holmès, "c'est son âme que l'on montre", 2002.

Eigenlijk zou ik de boeken van Friang en Olivier moeten aanschaffen om nog meer over Augusta`s leven en haar liederen te weten te komen. Helaas bezit de OBA niets aan biografisch materiaal en ATRIA nauwelijks iets. Voorlopig doe ik het met wat ik tot nu toe heb kunnen vinden:

Een aantal van Augusta`s liederen is opgenomen in 1. Mélodies pour piano et chant en 2. Vingt Mélodies. Verschillende ervan zijn niet (apart) opgenomen in onderstaand –chronologisch- overzicht, omdat (mij nog) onbekend is wanneer ze zijn gecomponeerd. Verder is (mij) niet duidelijk of de tekst van een lied een Volkslied (Chanson populaire) is, dan wel door Augusta is geschreven. Onderstaand overzicht wordt t.z.t. vast nog aangevuld en verbeterd. Voor de verkrijgbaarheid van teksten/ vertalingen zie o.a. http://www.lieder.net/get_settings.html?ComposerId=1233: Werken van Hermann Zenta.

 

Jaar

compositie

Titel lied/ bundel

Op tekst van:

Opgedragen aan:

Uitgave/ ligging::

(*= MSLP)

unnamed

 

 

1.Mélodies pour piano et chant (ISMLP: mezzo): premier volume:

Chansons polulaires/ Chants héroiques etc.

Noël; Le clairon fleuri; les griffes d'or; Chanson des gas d'Irlande; Hymne à Éros; Réponse d'Éros; Chanson catalane; Souvenir; Journée fleurie; Kypris; Erôtylon;

Thrînôdia; Le brick l'Espérance; Chanson du chamelier; Le retour du paladin; L'opprimée; Tireli; Marche gauloise; Un rêve, à 2 voix; Dans les bois, à 2 ou 4 voix  

 

      

1871

La chanson de Jean Prouvaire (Les Misérables)

Victor Hugo

Mon Amie Olga Klosé

*mezzo

ca.1871

Rondel de François Villon (ca.1431-1464)

François Villon 

Mademoiselle Geneviève Breton

*mezzo

ca.1872

Vengeance!

Holmès

Monsieur Jules Lefort

*mezzo

1882

Les Sept ivresses: 1. L'Amour; 2. Le Vin; 3. La Gloire; 4. La Haine; 5. Le Rêve; 6. Le Désir; 7. L'Or 

1,2,4 Holmès

 

te hoog!

1883

Trois Chansons populaires: 1. Mignonne; 2. Les Trois pages; 3. La Princesse 

1.Holmès

2,3 Volksl.

 

?

1883-4

Le Sérénades: 1. Sérénade printanière (+ 2.Sérénade d'été:

3. Sérénade d'automne; 4.Sérénade d'hiver; 5.Sérénade de toujours)

Holmès en?

Eugène Cougoul

1.*alt

1884

Noël: Trois anges sont venus ce soir 

Holmès

 

Furore: alt

ca.1885

Les Lavandières

Volkslied

 

*alt/m

1886

En Chemin

Holmès

Eugène Cougoul

ATRIA: mez.

1886

Hymne à Eros

Holmès

Louise Abbema

*mezzo

1886-92

Rêves parisiens: 1. Souvenier; 2, Journée fleurie

Holmès

?

1887

Fleur de neige (chant poulaire)

Volklied

Madem.Pauline Braig

ATRIA: ?

1888

Chants de la Kitharede: Kypris; Erôtylon; Thrînôdia

*mezzo (zie 1)

1889

Les griffes d`or

Holmès

Madame Édouard Colonne

*alt en mezzo

 

ca.1890

Rêverie

?

 

*alt (zie 2)

unnamed (1)

 

 

2.Vingt mélodies: (IMSLP alt/mezzo)

Chanson lointaine; Aubade-Habanera; La barque des amours; En chemin; C'est un oiseau du bois sauvage; Chanson persane; Noël d'Irlande; L'éternelle idole; Garci Perez, ballade héroïque; Hymne à Vénus; La guerrière ballade héroïque; Évocation d'amour; Hymne au Soleil; Les lavandières, chanson populaire; Pareil à la mer profonde La princesse sans cœur;  Rêverie; Toujours elle !; Coucher de soleil;  Le fil des cœurs

ca.1890

Chanson lointaine

Holmès

Madem. Clara Cadiot

*mezzo/ zie 2.

1891

La Chanson de gas d'Irlande 

?

 

ATRIA: mezzo

1892

Berceuse

?

 

? (mezzo)

1892

La guerrière

Holmès

 

*tenor/ zie 2.

1892-5

Contes divines: 1. L'Aubepine de Saint Patrick (1892); 2. Les Lys bleus (1892); 3. Le Chemin de ciel (1893); 4. La Belle Madeleine (1893); 5. La Légende de Saint Amour (1893); 6. Les Moutons des anges (1895)

Holmès en?

 

?

1892-7

Contes de fées: La chanson de l'Oiseau bleu; La Lampe merveilleuse; La Belle du Roi; La Princesse Neige (duo); Les trois Serpentes; Le Chevalier Belle-Etoile; La Chatte blanche; La Source enchantée;  La Belle aux Cheveux d'Or; Les Voix du Rêve

 

1,3,4,5,

Holmès

1Madame Mathilde Colonne;4 Madame Miolan-Carvalho;

5 Madame la Vicomtesse G. de Milhau 7.Madame Charles Dettelbach

*alt

1896/7

Noël d'Irlande 

Holmès

 

* alto

Ca.1897

L `appel du printemps

Holmès

 

*mezzo

1899

Paysages d`amour: (o.a.).Dans les boutons d`or

Holmès

 

mezzo

1899/ 1900

Les heures (rose, d`or, pourpre, d`azur)

Holmès

 

*alt/m 4.ATRIA

1902

Le fil des coeurs

Holmès

 

*mezzo

1902

Le Château du Rêve

 

 

ATRIA: ?

 

.

 

 

 

?

Fleurs des Champs

Holmès

 

ATRIA:mez.

 

Aan deze tekst is het laatst gewerkt op 20 maart 2019

 

Noten:

(1) : 16 Dec 1847 (https://androom.home.xs4all.nl/biography/p026461.htm)/ 16 dec: http://www.musicologie.org/Biographies/h/holmes_augusta.html  en The New Grove; volgens de Nederlandse en Engelse versie van de Wikipedia  op 18 december

(2): http://www.musicologie.org/Biographies/h/holmes_augusta.html

(3): http://www.musicologie.org/Biographies/h/holmes_augusta.html:  Rien ne permet d'affirmer qu'Alfred de Vigny est le père naturel d'Augusta Holmès, ce qu'elle-même démentait en laissant planer un flou certainement artistique./; There is much myth surrounding Holmès' life -- myth she often encouraged. It is highly unlikely she ever attempted suicide in her teens because her mother tried to discourage her study of music; and the claim that her godfather and mentor, poet Alfred de Vigny, who bore a resemblance to her, was her biological father, is also probably untrue,

The New Grove (1980) geeft dat ook aan- zie: https://www.allmusic.com/artist/augusta-holm%C3%A8s-mn0002286863/biography

(4): https://www.allmusic.com/composition/chanson-du-chamelier-for-voice-amp-piano-mc0002391774: Augusta claimed to have composed her first song, La Chanson de chamelier (Camel-driver's Song), at age 14 -- the Grus reprint states "Composée à l'âge de 14 ans" -- though her biographer, Gérard Geffen, in Augusta Holmès l'outrancière (Paris: Pierre Belfond, 1988), suggested "around" 1865 as the probable date of composition, which would make her, born December 18, 1847, 17 or 18. The initial publication by Legouis under the name Hermann Zenta, a pseudonym indicating an enthusiasm for things German in general and for Wagner's Flying Dutchman in particular, settles nothing as it is undated; Roster p. 378 noot 4: Hermann Zenta: Herr/ Mann: haar wens een man te zijn; Zenta—Senta= vrouwelijke hoofdtol in Wagner`s Vliegende Hollander.

(5): Wikipedia: in 1871 werd ze Frans burger; Veerle Janssens echter op p. 153: in 1873 liet ze zich naturaliseren en plaatste ze een accent grave op haar naam

In 1870-1871 Holmès was a nurse in the Franco-Prussian War, shortly after which she acquired French citizenship (despite her Parisian birth, she had been considered a foreign national).

https://www.allmusic.com/artist/augusta-holm%C3%A8s-mn0002286863/biography

(6): Geneviève Breton , de verloofde van de schilder Henri Regnault, schreef: ‘Ze liet natuur en waarheid achter zich, alleen maar om alle vrouwelijke gevoelens te onderdrukken, en dit abnormale bestaan, deze monstrueuze gedachte zorgen dat ik steeds beef als voor iets treurigs en beangstigends (Danielle Roster p. 227)

(7): Indeed, the story of Franck’s life is peppered with strong women characters, from the perhaps justifiably jealous Mme. Félicité Franck herself, the strongly hinted-at affair between Franck and the larger-than-life composer Augusta Holmès (born Holmes), and singers and pianists such as Pauline Viardot-Garcia and Léontine Bordes-Pène, he was even acquainted with Cosima von Bülow (http://chrisdench.com/content/cesar-franck-his-life-and-times-book)

(8): ‘In 1900, she was commissioned to write a piece for the World’s Fair in Paris’ (https://www.wqxr.org/story/celebrating-music-augusta-holmes/); V.J. : 1889

(9): Roster p. 238

(10): Maria Eugenia Ignacia Augustina Palafox de Guzmán Portocarrero y Kirkpatrick, 9de gravin van Teba (Granada, 5 mei 1826 - Madrid, 11 juli 1920) was een Spaanse gravin die door haar huwelijk met Napoleon III de laatste keizerin der Fransen (tot 1871) werd. De keizerin had een belangrijke inbreng in het geslacht Napoleon, ze probeerde het Franse hof weer glans te geven. Hiervoor werden verschillende salons in Versailles, het Louvre en Chantilly bekleed in Napoleon III-stijl. Ze benoemde de Brit Charles Frederick Worth als hofleverancier waardoor deze algauw de Parijse modewereld domineerde. De keizerin liet belangrijke bestellingen plaatsen bij hem voor bals en staatsceremonies (Nederlandse Wikipedia).

(11):  A confidante of the former Empress Eugénie and a frequent visitor at Farnborough Hill, the Empress' palatial English mansion, Smyth begins by telling how the wife of the Empress' physician, Madame Conneau, an amateur contralto, recalled, as other members of the party were talking and smoking, Holmès' Chanson catalane. Holmès had been a vague rumor, known to have built her career with talent and sex appeal in equal measures, and therefore dismissed by Smyth, the lesbian and militant suffragette. "That melody killed indifference. Madame Conneau at once sent to Paris for other songs of hers... and also gave me details of the composer's private life, of which, it appeared, that wild song must serve as a condensed statement." Contrary to Smyth's account, the poem is by Emmanuel des Essarts, and is thus one of a tiny handful of settings of words by someone other than Augusta Holmès.( https://www.allmusic.com/composition/chanson-catalane-song-for-voice-amp-piano-mc0002405090 )

 

Bronnen:

Geschreven:

Hugh MacDonald`s artikel over Augusta Holmes in: S. Sadie, The New Grove Dictionary of Music and Musicians, London 1980

Karen Hensons`s artikel over Augusta Holmes in: The New Grove Dictionary of Music & Musicians, Second edition, London 2001

Françoise Escal et Jacqueline Rousseau-Dujardin,  Musique et différence des sexes,  Paris,  L'Harmattan 1999. In ATRIA

Danielle Roster, Die grossen Komponistinnen : Lebensberichte, Frankfurt am Main: Insel 1998

Veerle Janssens, Vrouw aan de piano, Antwerpen, 2018

Michèle Friang, FEMMES FIN DE SIECLE. 1870-1914 : Augusta Holmès et Aurélie Tidjani ou la gloire interdite , 2002 (nog te lezen)

Brigitte Olivier, Les mélodies d`Augusta Holmès, C'est son âme que l'on montre., 2002 (nog te lezen)

 

 

Websites:

https://www.wqxr.org/story/celebrating-music-augusta-holmes/

http://www.musicologie.org/Biographies/h/holmes_augusta.html

https://www.allmusic.com/artist/augusta-holm%C3%A8s-mn0002286863/biography 

https://ahrc.ukri.org/documents/publications/forgotten-female-composers/ (o.a. Augusta Holmès)

http://www.musimem.com/holmes_augusta.htm (muziekcriticus Hugues Imbert 1842- 1905)

https://nl.wikipedia.org/wiki/Eug%C3%A9nie_de_Montijo

 

 

 

Terug naar de pagina ‘muziek