Antwerpen- een korte geschiedenis- een lang weekend

 

Sinds het Holoceen, zo`n 10.00 jaar geleden, stroomde de Schelde ongeveer door de huidige rivierloop. Er ontstond toen veen en men bewoonde het gebied vanaf de Midden- Steentijd.

De Romeinen schreven rond 250 na Chr. over Scaldis (Schelde) en Scinda (Schijn). Bij de monding van het Schijn zijn resten van een Gallo- Romeinse nederzetting gevonden en vooral Romeins aardewerk, waaronder dakpannen. Hoe het Romeinse Antwerpen er precies heeft uitgezien is echter niet bekend en er zijn nauwelijks vroege geschreven bronnen. Er zijn wel munten gevonden uit de vierde en vijfde eeuw.

 

Rond 645 bezochten Eligius en Amandus de Andouerpi, die links en rechts van de beneden Schelde woonden, met de bedoeling hen te bekeren. Amandus zou op verzoek van de Merovingische koning Dagobert een kerk hebben gesticht, gewijd aan Sint – Pieter en Paulus (ligging onbekend). Deze kerk was in handen van adel uit de omgeving van de Pepinieden, het geslacht van Karel de Grote, die de kerk rond 695 wegschonken aan de abdij van Echternach en Willibrordus ter ondersteuning van de bekering van de Lage Landen. 

Aardewerkvondsten uit de 6de tot en met de 9de eeuw uit de omgeving van de Academie en de  -latere-  Sint-Michielsabdij tonen een verspreide bewoning. In 836 werd Antwerpen door de Noormannen platgebrand.

De handelsnederzetting (vicus) bestond uit houten huizen langs houten stadsstraten en hoorde begin 10de eeuw bij Oost – Francië (Duitsland). De Schelde was de grensrivier met West – Francië (=Frankrijk). In 950 werd er tol geheven op deze rivier op bevel van keizer Otto I en rond 980 werd Antwerpen door Otto II uitgebouwd tot een versterkte burcht.

 

antwerpen in oude ligging

antwerpen versterkte burcht

antwerpen voor 1200

1ste stadsuitbreiding

3de stadsuitbreiding 1291-1314

Abdij Sint Michiel

gildenhuizen grote markt

Schelde en Schijn

Burcht ca. 1000

Antwerpen vóór 1200

1ste stadsuitbreiding

3de stadsuitbreiding

    Abdij St. Michiel

Gildehuizen Grote Markt

 

In 1008 kreeg Antwerpen zijn eigen stadszegel. Begin 13de eeuw ontstond de Antwerpse burcht (zie: Het Steen) waar de markgraaf verbleef en belangrijke instellingen zich bevonden.

De 14de eeuw was de eerste economische bloeiperiode vanwege de zeehaven en de wolmarkt. De stad kwam tijdelijk onder Vlaanderen, maar werd na 50 jaar weer bezit van Brabant. Dit hertogdom kwam onder Filips de Goede, in 1430, definitief in Bourgondische handen.

Begin 16de eeuw kwam voor Antwerpen het hoogtepunt met de invoer van Engelse lakens, Duitse metaalproducten en Portugese specerijen. Het inwoneraantal groeide van 40.000 naar 100.000. In 1515 werd de handelsbeurs geopend. De stad trok kunstenaars en geleerden aan en werd het centrum van de boekdrukkunst onder leiding van de familie Plantin- Moretus.

Midden 16de eeuw kreeg het calvinisme veel aanhangers en in 1566 viel de kathedraal ten prooi aan de Beeldenstorm. In 1576 werd de stad geplunderd en werden veel burgers vermoord door muitende Spaanse huursoldaten die heel lang geen soldij hadden gekregen (Spaans Furie).

 

  Spaanse furie

Spaans vesten ca 1580

    beleg van antwerpen 1584-1585 door de spanjaarden-schipbrug

wo I artelleriestelling

Antwerpen Zuid WO II

keizersbastion deel van spaans omwalling

  Spaanse Furie 1576

Spaanse Vesten ca. 1580

Beleg door de Spanjaarden

1584-1585- schipbrug

   Artilleriestelling WO I

Antwerpen Zuid WO II

Keizersbastion deel van Spaanse omwalling

 

Antwerpen werd een calvinistische republiek van 1579 tot 1585, toen de Spaanse stadhouder de stad na een lang beleg heroverde. Als tegenmaatregel sloten de noordelijke gewesten toen de Schelde af, waarna bijna de helft van de bevolking naar Holland vertrok en de handel sterk afnam.

De contrareformatie zorgde voor een heropbloei van de religieuze kunst met schilders als Rubens en Jordaens, ‘de Antwerpse school’. Verschillende nieuwe kloosterorden –jezuďeten, kapucijnen en karmelieten- vestigden zich in de stad, maar na 1650 verslechterde de economische situatie steeds meer en Antwerpen werd overvleugeld door Brussel.

In 1792 werd de stad veroverd door de Franse revolutionairen en onder Napoleon werd de heropende haven een oorlogshaven, ‘een pistool gericht op Engeland’.

 

tn_lotheringen bij duitse rijk 1100 

Vlaanderen bij Bourgondie.2

tn_antwerpen 1559

                 

1100: Antwerpen in Neder-Lotharingen bij Duitse Rijk

1430: Antwerpen bij Bourgondië

(Filips de Goede)

1559: De Zeventien Verenigde Nederlanden onder Karel V en Filips II

1800: Antwerpen t. t. v. Napoleon

 

Van Noordzee- haven werd Antwerpen na 1814 dé Europese haven, hoewel de stad economisch wel last had van de onafhankelijkheid van België in1830 en het revolutiejaar 1848. Midden 19de eeuw werd besloten de oude fortengordel, de ‘Spaanse vesten’, te ontmantelen en een nieuwe verdedigingszone, de Brialmont- vesting (=de huidige Ring), aan te leggen. Door de oprichting van Belgisch- Congo ontstond er grote in- en doorvoer van rubber en ivoor.

In 1875 werd de Schelde verbreed, waarbij een groot deel van de oorspronkelijke Antwerpse burcht werd gesloopt. Alleen Het Steen bleef nog over dat werd omgebouwd tot een ‘nepkasteel’.

Begin 20ste eeuw werd de Stelling van Antwerpen gebouwd.

 

In 1914 bood Antwerpen twaalf dagen weerstand tegen de Duitsers waardoor het leger zich kon terugtrekken langs de IJzer bij Nieuwpoort. Na de oorlog herstelde de haven zich snel.

Op 10 mei 1940 werd de stad gebombardeerd door de Duitse luchtmacht. In september 1944 werd Antwerpen bevrijd en kwam de haven ongeschonden in handen van de geallieerden. Vervolgens bestookten de Duitsers de stad met V-1 en V-2 bommen -3.709 in aantal- om de geallieerde opmars te verhinderen.

Na WO II breidde de stad en de haven zich sterk uit en door de aanleg van de Ring en de Kennedytunnel verbeterde de bereikbaarheid.

 

Enige hoogtepunten van een stadsbezoek:

foto

tn_antwerpen eigen foto`s 016

tn_antwerpen eigen foto`s 017

tn_antwerpen eigen foto`s 075

tn_antwerpen eigen foto`s 101

Antwerpen is zeer makkelijk te bereiken met de trein.

Dit is het Centraal Station ( nr. 11)

De Meir werd in de 19de eeuw twee keer verbreed, dus deels gesloopt. Links en rechts staan nu ’synonieme’ gebouwen. Rechts het koninklijk paleis, als hij in A. is.

tn_antwerpen eigen foto`s 074

tn_antwerpen eigen foto`s 019

tn_Rubenshuis Kunstkamer

tn_antwerpen eigen foto`s 023

Winkelcentrum (12) in de voormalige Stadsfeestzaal

Langs het huis waar de familie Rubens woonde

naar het Museum, het Rubenshuis (nr.6), met een Antwerps Kunstkamer- schilderij van C. van der Geest

tn_antwerpen eigen foto`s 022

tn_antwerpen eigen foto`s 024

tn_antwerpen eigen foto`s 028

tn_antwerpen eigen foto`s 050

Het Hemelbed met schilderij van ‘Jongetje op zijn doodsbed’ (M. van den Bergh

(1617-87) en rechts de doorgang naar de tuin

(nr. 3) Grote Markt - het Stadhuis (oorspr. 1560)

tn_antwerpen eigen foto`s 052

tn_antwerpen eigen foto`s 051

tn_antwerpen eigen foto`s 049

tn_antwerpen eigen foto`s 037

tn_antwerpen eigen foto`s 039

tn_antwerpen eigen foto`s 038

tn_antwerpen eigen foto`s 044

Grote Markt met Gildehuizen en Brabo die de hand van de tolvragende reus Antigoon afhakt en in de Schelde werpt (vandaar Antwerpen = ‘hand- werpen’)

De O.- L.- Vrouwekathedraal (oorspr. 10de eeuw Mariakapel; 1124 uitgebouwd tot Romaanse kerk; 1350 - 1520 grootste gotische kerk der Nederlanden, met vijf en later zeven beuken; na 1585 heringericht in barokstijl en na de Franse tijd in neo- stijlen) bezit wat werk van P.P. Ruben, maar vanwege de restauratie van het KMSKA hangen veel stukken daaruit op hun ‘oorspronkelijke’ plaatsen rond de pilaren,waarbij elk stuk een eigen afgebakende hoek had.

     tn_antwerpen eigen foto`s 047

tn_antwerpen eigen foto`s 048

     tn_antwerpen eigen foto`s 029

tn_antwerpen eigen foto`s 031

tn_antwerpen eigen foto`s 034

  tn_antwerpen eigen foto`s 035

Op deze oude prent zijn de aparte kerkhoekjes goed te zien

(nr. 7) Deze kerk werd gebouwd tijdens de Contrareformatie door de jezuďeten, bezat ooit 43 schilderijen van Rubens en heeft nog koorbanken en biechtstoelen vol houtsnijwerk. Na de opheffing van de jezuďetenorde in 1773 door paus Clemens XIV, werd de kerk in 1803 heropend als Sint-Carolus Borromeus parochie)kerk.

     tn_antwerpen eigen foto`s 053

  tn_antwerpen eigen foto`s 055

tn_antwerpen eigen foto`s 059

tn_antwerpen eigen foto`s 058

tn_antwerpen eigen foto`s 064

tn_antwerpen eigen foto`s 065

Het Vleeshuis (nr. 4), gebouwd 1501- 1504, werd na de afschaffing der gilden in 1793, o.a. een theater en atelier, later Museum voor Oudheden en nu ruimte voor ‘ Klank van de Stad’: 600 jaar muziekleven

Links: klokkenbespeler;

Boven: Spotprent met een Serpent-bespeler

en speciaal ontwikkelde Aida- trompetten

een glas-orgel

en de werkplaats van een

trompetmaker

 

     tn_antwerpen eigen foto`s 066

tn_antwerpen eigen foto`s 067

    tn_antwerpen eigen foto`s 069

tn_antwerpen eigen foto`s 068

tn_antwerpen eigen foto`s 071

tn_antwerpen eigen foto`s 072

Deze Sint- Pauluskerk (nr. 9) werd in 1517 gebouwd door de dominicanen, in Brabantse gotiek, d.w.z. ronde zuilen met koolbladkapitelen. Het interieur werd barok. Er hangen schilderijen van o.a. Rubens, Jordaens, v. Dyck. Links de Calvarieberg (1734), bij de muur van de zuidbeuk.

Het (huidige) Steen (nr. 1) is het restant van de Antwerpse Burcht. In de 19de eeuw werd het grootste deel afgebroken bij het rechttrekken van de kades

tn_antwerpen eigen foto`s 076

tn_antwerpen eigen foto`s 078

tn_antwerpen eigen foto`s 081

tn_antwerpen eigen foto`s 082

tn_antwerpen eigen foto`s 083

tn_antwerpen eigen foto`s 084

Het Begijnhof (nr.5), waar de begijnen heen trokken midden 16de eeuw

naar het MAS (nr. 2)-Museum aan de Stroom met o.a. een (tijdelijke)

tentoonstelling over de betekenis van Napoleon voor Antwerpen:

links: 2de bezoek van Napoleon in 1810, daarnaast: bouw van schepen t.b.v. de invasie van Engeland, vervolgens:

een spotprent met de vergelijking ‘Franse vrijheid versus Engelse slavernij’. Rechts: terwijl premier Pitt van Engeland niet oplet, ontsnapt de Hollandse vlinder uit de Franse cocon

tn_antwerpen eigen foto`s 085

tn_antwerpen eigen foto`s 087

tn_antwerpen eigen foto`s 088

        tn_antwerpen eigen foto`s 089

tn_foto 1

tn_antwerpen eigen foto`s 091

Links: cf. Gulliver`s Travels- het land der reuzen: Gulliver-Napoleon moet voor het plezier van de koning (George III) met een bootje varen; Rechts: het einde van N: de Europese grootmachten gooien hem omhoog

Napoleon was niet klein 1,70): de lentemaat was de Franse en niet de Britse voet die kleiner was.

Een semafoor of optische telegraaf met beweegbare armen

en het semafoor- alfabet

(n. 10) het Rockoxhuis profiteert ook van de renovatie van het KMSKA:

tn_foto Rockox 4

 

 

    tn_foto Rockox 2

      tn_foto Rockox 3

tn_antwerpen eigen foto`s 090

tn_antwerpen eigen foto`s 091

tn_antwerpen eigen foto`s 092

de woning van burgemeester- mecenas Rockox (1560-1640) is nu ingericht als ‘Het Gulden Cabinet’- een fictieve kunstverzameling uit de Gouden Eeuw, met links een Kunstkamer van Frans Francken II, midden Christoffel (die in de contrareformatie enorm terrein verliest t.g.v. Jezus) en Madonna met serafijnen (Fouquet, 1420 - 1471)

De tuin van het Rockoxhuis

(nr. 8) Het Museum Plantjn- Moretus werd in 2005 erkend Unesco werelderfgoed. De boekwinkel- drukkerij- uitgeverij werd in 1555 gesticht. Plantin koos in de 16de eeuw geen partij in de godsdienststrijd

tn_antwerpen eigen foto`s 093

tn_antwerpen eigen foto`s 095

tn_antwerpen eigen foto`s 094

tn_antwerpen eigen foto`s 098

tn_antwerpen eigen foto`s 097

tn_antwerpen eigen foto`s 100

en werd door Filips II benoemd tot aartsdrukker (toezichthouder). Hij werkte voor de Spaanse markt maar ook voor de opstandelingen tegen het gezag.

De opslagplaats voor alle nog ongebruikte drukletters

Filips II financierde de druk van de bijbel in vijf talen (Biblia polyglotta)

De tuin met planten uit de tijd van Plantin.

Met een Bolleke even uitrusten

 

Bronnen:

Gedrukte bronnen:

Bartho Hendriksen, Capitool Reisgids Antwerpen, Houten 2009

Vermaseren, Atlas Geschiedenis, Wolters– Noordhoff, Groningen 1981

Bosatlas van de Wereldgeschiedenis, Wolters- Noordhoff, Groningen 1983

Folders van de musea en kerken

 

Websites:diverse Wikipedia- sites

 

    Terug naar de pagina ‘eerdere reizen’ of de homepage van Charlotte Anna Hansson