AGATHE BACKER-GRØNDAHL (1847- 1907)

 

Agathe Ursula Backer werd op 1 december 1847 in Holmestrand (Noorwegen) geboren en ze woonde aldaar met haar ouders en drie zusjes. Op driejarige leeftijd speelde ze al stukjes op haar oma`s piano. In 1857 vertrok het gezin naar Christiania, de oude naam voor het huidige Oslo. Muzikaal was zij getalenteerd en zij kreeg pianoles van Otto Winter-Hjelm en Halfdan Kjerulf. Later ontving zij muziektheoretisch onderwijs van Ludvig Mathias Lindeman. Op advies van Kjerulf, maar tegen de zin van haar familie, begon zij muziek te studeren aan de Neue Akademie der Tonkunst in Berlijn bij Theodor Kullak (piano) en bij Richard Würst (compositie). In Berlijn woonde ze samen met haar oudere zus Harriet. Als pianiste debuteerde zij op 17 maart 1868 in Christiania onder leiding van de toen nog niet zo bekende Edvard Grieg met het Pianoconcert nr. 5 van Beethoven. Het concert was een groot succes, publiek en critici waren enthousiast. Er volgden verdere studies bij Hans von Bülow in Florence en bij Franz Liszt in Weimar. In 1871 kwam zij weer terug naar Noorwegen.

    Agathe

Edvard Grieg

Franz Liszt

Hans von Būlow

Olaus Andreas Grøndahl

Graf van Agathe en

Olaus in Oslo

Gezamenlijke uitgave van Agathe en Olaus

12 Folkevviser og Melodier fra fremmede Lande

Erika Nissen

 

 

Agathe woonde officieel in de Noorse hoofdstad, maar was veel op reis. Op 24 juni 1875 huwde zij de componist, muziekpedagoog en dirigent Olaus Andreas Grøndahl; samen kregen zij drie zonen, feministisch genoemd Nils Backer- Grøndahl (1877-1975), Anders Backer- Grøndahl (1879-1947) en Fridtjof Backer- Grøndahl (1885-1959). Fridtjof werd ook componist en pianist. Agathe kreeg het aanbod om als pianodocent aan het Peabody Institute of the Johns Hopkins University in Baltimore te komen werken, maar zij wilde een leven in de buurt van haar familie opbouwen. Ook een aanbod van het conservatorium Helsingfors (nu Helsinki) dat zij in 1888 kreeg na een succesrijk concert, nam zij niet aan.

Vele jaren was Agathe een centrale figuur in het Noorse muziekleven, als soliste of samenspelend met de pianiste Erika Nissen, of als lid in kamermuziekensembles. Ze maakte talloze concertreizen, zowel door de Scandinavische landen als door Duitsland en het Verenigd Koninkrijk.

In 1875 werd zij tot lid van de Svenska Musikaliska Akademien (Koninklijke Zweedse Muziekacademie) benoemd, toen nog een bijzondere eer voor een vrouw. In 1885 werd zij met de medaille "Pro litteris et artibus" door koning Oscar II van Zweden onderscheiden.  

In datzelfde jaar speelde Agathe in Stockholm het pianokwintet van Robert Schumann en tijdens de Wereldtentoonstelling in Parijs (1889) het Pianoconcert van Grieg, onder leiding van haar echtgenoot. Omdat de financiële situatie van het gezin niet bijzonder goed was, gaf zij dagelijks lessen en vond slechts zelden nog tijd te componeren. Ondanks een slechte gezondheid en toenemende doofheid bleef ze concerten geven. Na een grote operatie in 1897 moest zij meerdere maanden in een psychiatrisch ziekenhuis behandeld worden. In 1898 speelde zij op uitnodiging van Grieg opnieuw zijn pianoconcert in Bergen met een buitengewoon succes. Vanwege haar gezondheid nam ze vanaf 1900 steeds meer afscheid van het concertleven. Op 4 juni 1907 overleed Agathe te Ormøya, Aker (Oslo). Zij en haar man liggen begraven op de erebegraafplaats Æreslunden te Oslo. In de 20e eeuw raakte ze in de vergetelheid, net als vele van haar seksegenoten.

Als componist schreef Agathe 70 opusnummers, waarvan haar 120 pianowerken spoedig populair werden. Die zijn romantisch en enigszins beïnvloed door de Noorse volksmuziek, maar vooral gemodelleerd naar Schubert en Mendelssohn Haar concert studies stellen vaak hoge eisen aan vaardigheid. Ze schreef naast koorwerken ook bijna 200 liederen,.

Ze zou ooit aan een symfonie begonnen zijn, maar een symfonie van een andere Noorse componiste werd als zo matig gerecenseerd dat zij ervan af zou hebben gezien. Een andere reden kan zijn, dat Noorwegen destijds nog geen professioneel symfonieorkest had.

Agathe kon als uitvoerend pianiste vaak een eigen werk programmeren tijdens haar concerten. En verder schakelde zij regelmatig andere (opkomende) musici in om haar te begeleiden, dan wel haar liederen te zingen. Een aantal van hen is amateur gebleven, anderen werden beroemd. Op de Nederlandse Wikipedia pagina worden 161 namen van musici vermeld!

De meeste liederen zijn geschreven in het Noors. Ik heb een heel prachtig lied kunnen vinden, dat voor mij ‘zingbaar’ is, in het Frans, namelijk Chant de noces (Bryllupsmorgen) (Opus 28). De originele Franse tekst uit 1881 is van Alice Marie Céleste Durand (onder pseudoniem Henry Gréville) en handelt over het huwelijk van een componist en diens vrouw. Chant de noces werd op 23 december 1890 uitgegeven. Agathe schijnt het lied zelf nooit uitgevoerd te hebben.

Verder staan er op IMSLP naast heel veel Noorse, Deense en Zweedse liederen, nog oorspronkelijk Duitse (opus 4, 10, 14 en 60) en in het Duits vertaalde liederen (opus 54 en 65), voor mezzo of bariton. Opus 50 is m.n. voor een sopraan.

Opus 51 is een verzameling van 12 Folkevviser og Melodier fra fremmede Lande, bevattend: Minnelied von Wizlav IV. 13th-century German folksong, Wiegenlied. Austrian folksong, Ha, belle Blonde. French folksong, Chanson Béarnaise. French folksong, T'Carillon van Duynkerke. Dutch folksong, Lasta tundittaessa (Vuggevise). Finnish folksong from North Karelia, Vaagn, du min sode Kjaerlighed. Norwegian folksong, The Lily of the Vale. Scottish folksong, Bonnie Laddie, Highland Laddie. Scottish highland melody, Auld Lang Syne. Scottish folksong, Ae fond Kiss. Scottish highland melody, Afton Water. Scottish folksong.

Met deze Folkevviser zal ik zeker gaan kennismaken!

 

Aan deze tekst is het laatst gewerkt op 7 april 2021

 

 

Bronnen:

Gedrukte:

Veerle Janssens, Vrouw aan de piano, Antwerpen, 2018

Artikel van Nils Grinde over Agathe BACKER-GRØNDAHL in The new Grove Dictionary of Music & Musicians, London, 1980

Websites:

http://www.kapralova.org/journal12.PDF: artikel van Camilla Hambro: Agathe Backer Grøndahl (1847-1907): "A perfectly plain woman?"

https://www.fembio.org/biographie.php/frau/biographie/agathe-backer-grndahl/

 

Terug naar de pagina Muziek